नमस्कार माऊली..
काही मदत करा, आमचं सगळं सामान चोरीला गेलय. पुण्यात आलो होतो, परत गावाकडं जायचंय, वाटखर्ची पण संपलीय. करा, काही मदत करा माऊली..!
ज्ञानेश्वर माऊली, ज्ञानराज माऊली तुकाराम..
माऊली या शब्दात, एक फार मोठी आई दडली आहे. त्यामुळे, या शब्दाचं मला नेहेमी विशेष कौतुक वाटत असतं. आणि, कोणी माऊलींच्या नावाने काही पुकारा करत असेल. त्यावेळी मात्र, मी फारच गहिवरून येतो.

पांढरं धोतर आणि सदरा, माथ्यावर कळकटलेली गांधी टोपी.. असा वेश परिधान केलेला साठीतला एक जाडजूड व्यक्ती. त्याच्या सोबत, नऊवारी साडी नेसलेली एक पन्नाशीतील जाडी भरडी स्त्री. बहुतेक.. ती, त्या व्यक्तीची बायको असावी.
तिच्या काखेवर, त्यांच्या वयाला न शोभणारा एक लहान मुलगा. ज्याला, ते आपला मुलगा म्हणत होते. आणि, माझ्याकडे मदतीची याचना करत होते.
मदत मागताना ते खूप काकुळतीला आले होते.
माझं मन म्हणजे निव्वळ मेन हो, असं काही ऐकलं कि मी लगेच पाघळून जातो.
काय करता.. मला त्यांची खूप दया आली.
पण.. सत्य परिस्थिती काहीतरी वेगळीच होती,

कि.. माझ्या खिशात फक्त शेवटची, आणि एकमेव पन्नास रुपयाची एकच नोट उरली होती.
माझ्या खिशात म्हणतोय बरं का, पाकिटात नाही. कारण.. त्याकाळी पैसे ठेवायला, पाकीट विकत घेण्यासाठी माझ्याकडे पुरेसे पैसेच नसायचे.
चालू महिना संपायला, आणि पगार व्हायला, अजून.. तब्बल सात दिवसांचा अवधी होता. त्या सात दिवसातील, माझी हि अखेरची जेबखर्ची होती.

नंगा नाहायेगा क्या, और निचोडेगा क्या..?
काय करावं.. ? माझ्या मनात, विचारांचं चक्र सुरु झालं..!

तेंव्हा, मी पुणे महानगरपालिकेत नवीनच रोजंदारीवर कामाला लागलो होतो.
दोन हजार सालातील घटना आहे,
सकाळी सहा वाजता लवकर उठून.. काखेत, जेवणाच्या डब्याची पिशवी अडकवायची. आणि.. दोन किलोमीटर अंतरावर असणाऱ्या, पिंपरी रेल्वे स्टेशन पर्यंत रोज चालत जायचं. हा माझा रोजचा नित्यक्रम होता. आणि घरी येताना सुद्धा, लिफ्ट मागत किंवा चालतच यायचं.
गरिबी खूप वाईट हो, हे मी जे काही लिहिलंय. यातील एक सुद्धा शब्द खोटा नाहीये बरं का.!
माझी हि रोजची ससेहोलपट पाहून, माझ्या एका मित्राने त्याच्याकडे असलेली, आणि.. वापरात नसलेली एक जुनी सायकल मला मोफत देऊ केली.
मी सुद्धा थोडा खर्च करून, तिला मस्तपैकी तयार केली. काय करता, अंधळ्याला काठी मिळाली, अशातली गत झाली.
आणि.. मी, रोज त्या सायकलवर स्वार होऊन अगदी आरामात, रेल्वेस्टेशन पर्यंत पोहोचायला लागलो. वेळेची बचत झाली, आणि माझी पायपीट सुद्धा थांबली. उपकारच म्हणायचे हो त्या मित्राचे.
त्यावेळी.. पिंपरी ते पुणे, अवघ्या पंच्याऐंशी रुपयाच्या मासिक पास वर माझा महिनाभराचा रेल्वे प्रवास होऊन जायचा. आणि तेंव्हा..माझा महिन्याचा पगार, अवघा तीन हजार रुपये होता.
त्यात.. घरभाडं, घरसामान, माझ्या येण्याजाण्याचा खर्च, तेंव्हा आमचा प्रतिक खूप लहान होता. त्याचा लहानपणीच्या दवाखान्याचा खर्च,
मला मिळणाऱ्या त्या तुटपुंज्या पगारात हे सगळं बिलकुल भागत नव्हतं. तरी नशीब.. तेंव्हा मला कोणतेही अतिरिक्त शौक नव्हते.
खरं सांगतो, महिना अखेरीला.. कोणाकडे तरी हातऊसने म्हणून, शे पाचशे रुपयाची उधारी हि ठरलेली असायचीच.

आणि.. हे पन्नास रुपये म्हणजे, माझ्या आठवड्याची जेब खर्ची. आणि, बस भाडं.. किमान, या लाचार लोकांपेक्षा तरी मी सुखी आहे. असा विचार करून, ती पन्नास रुपयाची नोट, मन मोठं करून त्या उभयतांच्या स्वाधीन केली.

त्या दिवशी, स्वारगेट ते शिवाजीनगर हे अंतर मी पायी चालत गेलो.
कारण.. बसने जायला माझ्याकडे पैसेच नव्हते ना.
जाऊदेत.. कोणाच्यातरी कामी आलो याचं मला फार समाधान वाटत होतं.
चालत-चालत, मजा करत.. तासाभरात मी शिवाजीनगरला येऊन पोहोचलो. त्यावेळी मला चालायची बिलकुल सवय नव्हती.. ड्रायव्हर माणूस, काय करणार नाही का..!
त्यामुळे..त्यादिवशी चालून-चालून माझ्या पायाचे अगदी भडके उडाले होते. मांड्या आणि पोटऱ्याचं मास, जागेवर फडफड करत होतं. रेल्वे स्टेशनला बसून, थोडा आराम केला. काही वेळातच लोकल आली..
नित्यनियमा प्रमाणे.. लोकलचा, प्रवास करून धक्के बुक्के खात वीस मिनिटात मी पिंपरी स्टेशनला पोहोचलो. पुन्हा, तीच जुनी आणि आवडती सायकल घेऊन, धापा टाकत मी घराकडे निघालो.

या संपूर्ण विषयाला.. साधारण, पंधरा दिवसाचा काळ लोटला असावा..!

सायंकाळी.. सहा साडेसहाची वेळ, सायकलवर धापा टाकत पिंपरीहुन मी घराकडे निघालो होतो. आणि, अचानकपणे..
मला, पंधरा दिवसांपूर्वी भेटलेलं नेमकं तेच जोडपं समोर दिसून आलं.
त्यांना पाहून मी जागीच थबकलो. आणि ताबडतोब सायकलवरून खाली उतरलो.
मी त्यांच्यासमोर हातात सायकल घेऊन उभा होतो, पण..त्यांनी काही मला ओळखलं नव्हतं. सरवाप्रमाणे, ते हि माझ्याकडे आले.

आणि.. मागचेच पाढे त्यांनी वाचायला सुरु केले.

मी ते सगळं काही शांतपने ऐकत होतो. ते सगळं काही ऐकत असताना, माझ्या मनात भयंकर राग उफाळून आला होता.
विषय संपला.. आता मात्र, मला त्यांच्या वयाचं सुद्धा भान उरलं नव्हतं.
मी त्यांना.. पंधरा दिवसापूर्वी घडलेल्या दिवसाची आठवन करून दिली. तसे, ते दोघेही चपापले.
आणि, एकाएकी माझ्या तोंडातून शिव्यांची सरबत्ती सुरु झाली. त्यांनीही, त्या शिव्या गपगुमान ऐकल्या. आणि, पुढे निघून गेले.
असा योगायोग क्वचितच घडावा. माझा राग काही शांत व्हायला तयार नव्हता. माझं सगळं शरीर रागाने थरथर कापत होतं. आणि अचानकपणे माझ्या डोळ्यात खळकन पाणी आलं.

पन्नास रुपयाची ती नोट, माझ्या डोळ्यासमोर रुंजी घालत होती..!

पैसे सत्कारणी लागले असते, तर त्याचं मला काहीच वाटलं नसतं.
राहून-राहून त्या पैशामध्ये, मला.. माझ्या मुलासाठी लागणारी डॉक्टरांची फी डोळ्यासमोर दिसत होती, माझ्या शिवाजीनगर ते स्वारगेट बसचं पंधरावड्याचं बस भाडं दिसत होतं, सायकल स्टॅन्डचं दोन महीन्याचं भाडं दिसत होतं.

काय करता..हताश मनाने पुन्हा एकदा सायकलला टांग मारून मी घरी निघालो.
आणि, तेंव्हापासून आजतागायत 'इच्छा' असूनही मी कोणालाही मदत करायचं टाळत असतो. शेवटी ती म्हण आहेच कि, गव्हासोबत किडे सुद्धा रगडले जातातच.

खरं सांगतो..ती फसवणूक, माझ्या फार जिव्हारी लागली होती..!

 · 

#कोल्हापुरी_तांबडा_पांढरा.

कोल्हापूर आणि मटणाचा तांबडा पांढरा रस्सा.. हे फार जुनं आणि चविष्ट समीकरण आहे. मी जेव्हा कधी कोल्हापूरला जात असतो, त्यावेळी..देवदर्शना सोबतच, या तांबड्या पांढऱ्या रश्याचा नक्की आस्वाद घेत असतो.

शिवाजी चौकातील हॉटेल #गंधार मध्ये..फार सुंदर, चमचमीत आणि रुचकर जेवण मिळतं. मी नेहेमी याच हॉटेलमध्ये जेवायला जात असतो. कारण हे हॉटेल.. मंदिरापासून बरच जवळ आहे. आणि स्वच्छतेच्या बाबतीत एकुणात हे हॉटेल मला अगदी ठीकठाक वाटलं.

इथे..दीडशे रुपयापासून अगदी साडेतीनशे रुपयांपर्यंत मटण थाळी आहे. शिवाय, इतर वेगवेगळ्या डिशेश सुद्धा आहेत. त्यात चिकन थाळी आणि कोंबडी वडे सुद्धा मिळतात. पण मी, इथे स्पेशल मटन खायला आलो असल्याने, यावेळी खुद्द त्या मालकालाच मी प्रश्न केला.

मालक.. कोणती थाळी घेऊ..?

त्यावेळी अगदी प्रामाणिकपणे, त्यांनी मला दोनशेतीस रूपायावाली मटण थाळी घ्या म्हणून सांगितलं. हा माझा कायमचा फंडा आहे, आपण अशी विचारपूस केल्याने फार फरक पडतो. तो व्यावसायिक आपल्याला सहसा फसवत नाही. म्हणजे, खिशाला चाट देत नाही.

थोड्याच वेळात आमच्या टेबलवर स्टीलची तीन ताटं लावण्यात आली.
सुरवातीला.. एका मोठ्या बाऊलमध्ये चिकन सूप आणून दिलं. चायनिस चमच्याने,ते चिकन सूप पिल्यावर माझी भूक भलतीच चाळवली.
पण तो वाढपी काही पुढच्या विषयाला हात घालायलाच तयार नव्हता, निवांत हातावर हात ठेवून एका बाजूला उभा होता. शेवटी मी त्या वेटरला जवळ बोलवून खडसावला, तेंव्हा तो पटकन खाली गेला. आणि..आमच्या ताटात,
मटणाचा आळणी रस्सा, तांबडा रस्सा, पांढरा रस्सा, अंडा मसाला आणि सोलकडी येऊन स्थिरावली..
पुन्हा एकदा त्या वेटरला मी खसकवला..

काय लका.. नुसता रस्सा पाजूनच पोट भरायला लावतोस का काय..!!

तसा धावतच तो खाली गेला.. आणि, मटण सुक्क्याची एक मोठी डिश आणि भली मोठी मऊशार चपाती तो घेऊन आला.
इथली चपाती म्हणजे एक खास वैशिष्ट्य आहे बरं का. हि चपाती, जंबो चपाती प्रकारात मोडते. शिवाय, या चपातीच्या गव्हाची कॉलीटी सुद्धा अगदी उच्च प्रतीची असते. ते आपल्याला ती चपाती खाल्ल्यावरच समजतं. अशी चपाती, सहसा आपल्या घरात बनत नाही. त्यामुळे, या चपातीला मी घरगुती चपाती म्हणू शकत नाही. त्यामुळे, या चपातीला आपल्याकडून एकशे एक मार्क आहेत. आणि, तिला बनवणाऱ्या तायांना सलाम आहे.
आमच्या बाजूच्या टेबलावर.. काही इन्स्पेक्टर मंडळी जेवायला आली असल्याने. मालकांचं तिकडे जरा जास्तीच लक्ष होतं. पण या सर्व गोष्टीकडे पाहायला मला आता वेळ नव्हता.

तोवर.. आमच्या समोरच, ( म्हणजे, माझ्या बायकोच्या पाठमोरं ;) ) एक नवविवाहित जोडपं येऊन बसलं, तो मुलगा फोनवर बोलण्यात गुंग होता. तर हि सावळी चिकणी मुलगी, मेनूकार्ड बघून नकारात्मक असे तोंडाचे विशिष्ट हावभाव करत होती. मेनूकार्ड वाचून, तिने तिच्या नवऱ्याला नकारात्मक इशारा केला. त्यासरशी, तो मुलगा रागारागाने तिच्यावर थोडाफार खट्टू होऊन तिथून बाहेर पडला. पण बाहेर जाताना, ती मुलगी खूप गुलाबी हसून गेली. बहुतेक, तिच्या इच्छित स्थळी तिला जायला मिळालं असावं. असो.. गेली ते बरं झालं,

नाहीतर.. माझी बायको पोटभर जेवली नसती. ;)

जेवताना अगदी सुरवातीला.. गरमागरम पांढऱ्या रश्याची वाटी मी ओठाला लाऊन मोकळी करून टाकली. तेंव्हा कुठं मला जरा बरं वाटलं. हा पांढरा रस्सा म्हणजे, निव्वळ अमृतच.
नंतर.. मऊशार चपातीचा लुसलुशीत मटणासोबत मिलन घडवून, तो स्वर्गीय घास मी स्वाहा केला. त्यावर..थोडा तांबडा रस्सा फुरका मारून ओढला. आहाहा.. मग काय, दोन चपात्या संपेपर्यंत हा सिलसिला असाच चालू राहिला.
मधे मधे तोंडी लावायला, अंडा मसाला होताच. शिवाय, लोणीदार दह्यात भिजवलेला कांदा सुद्धा खूप चवदार होता.
जेवताना..हातामध्ये रस्सा असलेलं पात्र घेऊन, तो वाढपी एकसारखा..
वाढू का-वाढू, का..? करायचा.
पण मी.. पक्का पुणेरी असल्याने, त्याच्याकडे साफ दुर्लक्ष करायचो.

( लक्षात ठेवा, त्यां वाढपी लोकांना जेवताना हो, नको, बस झालं, पुरे.. अशी उत्तरं तुम्ही देत बसलात, तर तुमची भूक मरून जाईल. त्यामुळे, जेवताना निव्वळ मुक्याचं सोंग घ्यायचं. )

दोन भल्या मोठ्या चपात्या सोबत.. तीन पांढऱ्या रश्याचा वाट्या, दोन तांबड्या रश्याच्या वाट्या, आणि दोन आळणी रश्याच्या वाट्या माझ्या पोटामध्ये व्यवस्थित सेट झाल्या होत्या. प्लेटमध्ये अजूनही मसालेदार मटणाचे काही तुकडे डोकावत होते. ते मी..आळणी, आणि तांबड्या रश्याच्या सोबतीने मन लाऊन मटकावून टाकले.

तेवढ्यात..घाई घाईघाईने, धावत पळत बिर्याणी राईस आला.
पण त्याने यायला खूपच उशीर केला होता. कारण..आता बाकी, माझ्या पोटात बिलकुल जागा शिल्लक नव्हती. त्यामुळे त्या सुगंधी भाताला आला तसाच माघारी पाठवला.
कसं आहे, अन्न ऊष्ट सोडनं मला आवडत नाही.

" माणसाने खाऊन माजावं, पण.. टाकून माजू नये.! "

आता.. एवढा गलेलठ्ठ ( मांसा ) आहार घेतल्यावर, पाचक म्हणून.. वरून, दोन आंबट सोलकडीच्या वाट्या, नको म्हणताना मला प्याव्याच लागल्या.
एक नंबर जेवण झालं..
काही वेळातच.. तबकामध्ये बिलासोबत लगेच मसाला पान सुद्धा आलं. मसाला पानाने, मुखशुद्धी केली. भरल्या पोटाने जेवणाच्या मोकळ्या ताटाला नमस्कार केला.
बिल चुकतं केलं, आणि गंधारला बाय-बाय केला.

#धन्यवाद_कोल्हापूर.

दहावीत असणाऱ्या विद्यार्थ्यांच्या पालकांना, मला काही सांगावसं वाटतंय.
तुमच्या मुलाची काही दिवसात परीक्षा संपेल. आणि त्याला दीर्घ काळाची म्हणजे, तब्बल तीन महिन्यांची उन्हाळी सुट्टी मिळेल. पहिली ते नववी पर्यंत, आजवर त्याला इतकी लांबलचक सुट्टी कधीच मिळालेली नसते. याचा तुम्ही एकदा डोळसपणे अभ्यास करा.

बहुतेक पालक, या उन्हाळी सुट्ट्यांमध्ये त्यांच्या मुलांना भरपूर सूट देतात. आपल्या मुलाने वर्षभर अभ्यास केला आहे. त्यामुळे मोकळीक म्हणून, रोज सकाळी झोपेतून उशिरा उठणे. सिनेमा पाहायला जाने, मामाकडे राहायला जा, आजीकडे राहायला जा, किंवा आणखीन काही गोष्टींसाठी आपण त्यांना भरपूर प्रमाणात सूट देत असतो.
पण या गोष्टी तुम्ही चुकून सुद्धा करू नका. दहावीचा अभ्यास म्हणजे, त्याने काही फार मोठा डोंगर वगैरे खोदलेला नसतो. उगाच कोणत्याही गोष्टीचं अवडंबर माजवू नका. आणि त्याला तसं भासू सुद्धा देऊ नका. पूर्वीच्या मानाने दहावीचा अभ्यास आता खूप सोपा झाला आहे. सरसकट मुलांना, साठ सत्तर टक्के अगदी डोळे झाकून मिळत असतात. त्यामुळे, तुम्ही त्या मुलांच्या कोणत्याच भूलथापांना बळी पडू नका.

सोळावं वरीस हे धोक्याचं असतं. मग हि मात्रा मुलाला आणि मुलींना सुद्धा लागू पडते.
वानगीदाखल एक उदाहर देतो.. तुमचा मुलगा किंवा मुलगी सुट्टीमध्ये बाहेरगावी मामाकडे / काकांकडे राहायला गेलेत. त्यावेळी त्यांना तिथे कोणत्या प्रकारचे नवीन मित्र मैत्रिणी मिळतील. ते तुम्ही सांगू शकता का..? सरसकट सगळेच मित्र चांगले मिळतातच असं नाही.

" चुकून तुमच्या मुलीला वाममार्गाला लावणारी एखादी मैत्रीण मिळाली तर.? चुकून तुमच्या मुलाला एखाद्या टुकार व्यसनी मुलाची संगत लाभली तर..? "
या सगळ्या घटना घडल्या आहेत म्हणून मी सांगतोय.. निव्वळ या एकमेव विषयामुळे, माझ्या पाहण्यातील कित्तेक मुला मुलीचं आयुष्य बरबाद झालं आहे.

ए बघ ना, तो मुलगा तुझ्याकडे सारखा बघतो आहे. बहुतेक त्याला तू आवडली आहेस..!

अगदी सोप्या गोष्टी असतात या. वरील वक्तव्य ऐकून नासमज मुलगी, त्या गुलाबी वयात नक्कीच चुकीचं पाऊल टाकते. कारण तिला अजून म्हणावी तितकी समज आलेली नसते. आणि याला कारणीभूत असते ती म्हणजे फक्त संगत. कारण.. घरी पाहुनी म्हणून आलेल्या मुलीला किंवा मुलाला. मामा, मामी, आज्जी, आजोबा, काका, काकी.. किती दडपणात ठेवणार आहेत..? ते सुद्धा त्यांना मोकळीक देतात. आणि नेमकी हि मोकळीकच घात करून जाते. नको त्या वयात, एखादी कोवळी कळी अकाली कुस्करली जाऊ शकते.

मुलांच्या बाबतीत सांगायचं झालं तर.. एखादा टुकार मुलगा मित्र म्हणून मिळाल्यावर,
अरे काही नाही.. हे बघ, असा धूर आतमध्ये ओढायचा. आणि, तो हळूच गिळून टाकायचा. आणि नंतर नाकातून बाहेर सोडायचा. खूप मज्जा येते रे, बघ ना करून बघ. नाहीतर मग, अरे वोडका आहे हि, हिचा तोंडाला वास सुद्धा येत नाही. घेऊन तर बघ, किती मजा येतेय ते. अरे ही फक्त ओठाखाली ठेवायची, खूप मज्जा येते. अरे जोड पत्ता आहे, फक्त एक रुपाया डाव.. अशी एक नाही, सतरा कारणं आहेत.
मित्र नवीन असतात, कोणी पाहणारं नसतं. मग काय सगळा आनंदी आनंदच असतो. अजूनही बरेच विषय आहेत, जे तुम्ही तुमच्या मनाला विचारू शकता, किंवा त्याची पडताळणी करू शकता. वरील घटनांमध्ये, नव्या पिढीतील कितीतरी मी-मी म्हणणारी मुलं आणि मुली बळी ठरले आहेत. आणि ते मी माझ्या डोळ्याने पाहिले आहेत.
काही अंशी, मी स्वतः सुद्धा या विषयीचा बळी ठरलो होतो. माझी फार जुनी गोष्ट झाली. ( आताची पिढी किती ऍडव्हान्स आहे, हे किमान मी तरी तुम्हाला सांगायला नकोय. ) पण मी वेळीच सावध झाल्याने, पुढील अनर्थ टळले. हे माझं नशीब म्हणायचं.

त्यामुळे, सुट्ट्यांमध्ये मुलांना शक्यतो, तुमच्यापासून दूर ठेऊ नका. रोज सकाळी लवकर उठवून त्यांना व्यायाम करायला पाठवा, स्विमिंग करायला पाठवा. जमल्यास काही इतर ऍक्टिव्हिटीस किंवा काही साधे सोपे कोर्सेस त्यांना लाऊन द्या. ज्यामुळे भविष्यात त्यांना त्याचा उपयोग होऊ शकतो. सिनेमा नाटकं सुद्धा दाखवा, पण त्यावेळी तुम्ही सोबत असणं फार जरुरी आहे. त्यांना रोजच्या मित्रांसाबोत खेळण्याची मुभा नक्कीच द्या. पण ते सुद्धा मुलं पारखूनच. त्यामुळे, सर्व पालकांनी हि एक गोष्ट लक्षात घ्या,

मुलांच्या घडण्याचं वय सुद्धा हेच असतं..
आणि, बिघडण्याचं सुद्धा हेच वय असतं..!!

एकदा.. मित्राच्या गावी यात्रेला जाण्याचा योग आला.
तिखटाची यात्रा होती, त्यामुळे.. रानात बसून सगळ्या मित्रांचा 'रंगीत' कार्यक्रम चालू होता.
तोपर्यंत घरातील लक्ष्म्यांची मटन बनवण्याची लगबग सुरु होती.
तासाभरात मित्रांचा रंगीत कार्यक्रम उरकला..
आणि रानातून.. गाडी घेऊन ते सगळे मित्र घरी परतले. घरासमोरील बाजूस आमची कार पार्क केली होती. कारच्या मागील बाजूस, एका मित्राने दारूची बाटली ठेवली होती. मागील काचेतून ती बाटली अगदी स्पष्ट दिसत होती. बाटली मध्ये, थोडी शिल्लक सुद्धा राहिली होती. ती, गाडीत तशीच ठेऊन बाकी मित्र गावात फेरफटका मारायला निघून गेले. मी, मित्राच्या मोठ्या भावाशी गप्पा मारत तिथेच थांबलो होतो.
दुपारचे बारा वाजून गेले होते. तितक्यात, भाऊंचा एक मित्र तेथे आला. आणि, आमच्या गप्पांमध्ये तो हि सामील झाला.
गप्पा मारता-मारता 'त्या' तिसऱ्या व्यक्तीचं लक्ष गाडीतल्या दारूच्या बाटलीकडे गेलं.
आणि, 'तो' मित्राच्या मोठ्या भावाला म्हणाला..!

शिरपा.. 'ती' गाडीतली कुणाची रं..?
आरं, ती पुण्यातल्या पावण्याची हाय..!
मी वैच घिऊ का त्यातली..?

त्या व्यक्तीच्या या प्रश्नावर, विचार करत भाऊ माझ्याकडे पाहत होते.
मी त्यांना, मानेनेच होकार दिला. पण, एक प्रश्न मला सारखा खटकत होता. त्या गड्याच्या गळ्यात 'तुळशीमाळ' होती राव..!
होकार मिळताच, त्या व्यक्तीने.. पहिली त्याच्या गळ्यातील तुळशीमाळ काढली. आणि ती खुंटीला टांगली.
( आजवर मी हे फक्त ऐकून होतो, तेंव्हा बाकी माझ्या पाहण्यात सुद्धा आलं. )
त्या व्यक्तीने, अगदी घाईघाईने गाडीतली बाटली घेतली. दोन 'झटक्यात' उरलेली बाटली घशाखाली ओतली.
आणि.. बसला ना मटणाचं जेवायला.
आता तर.. न करून सुद्धा माझी नशाच उतरली. काय कराव..? का करतात अशी लोकं.?
या नको त्या विचाराने.. माझ्या डोक्यात किडे पडले होते.

शेवटी, त्या भाऊंना मी विचारलच.
म्हंटलं.. भाऊ हा काय प्रकार आहे..?
त्यावर, भाऊ म्हंटले.. ह्यो काही खरा माळकरी नव्हं.
अहो.. पाव्हनं, आपल्या गळ्यात 'माळ' असल्यावर दुसरा कोणी, दारू-मटन मागत नाय. तेज्यामुळ ही लोकं असं करत्यात..! गड्याने भारी शक्कल लढवली होती.
भाऊंनी मला अजून एक माहिती दिली. कि.. यांच्या गळ्यातल्या तुळशी माळा सुद्धा खोट्या असतात..!
इकडे आमच्या गप्पा संपे पर्यंत, तो गडी जेऊन उठला सुद्धा.

पुन्हा एकदा त्याने..हात, पाय धुऊन गळ्यात, 'माळ' अडकवून सायकलवर टांग मारून गडी चालता झाला.

आणि, मी मात्र त्याच्या पाठमोर्या आकृतीकडे 'तोंडात बोट' घालून बघत राहिलो.

पूर्वी काय आणि आज काय..
पुण्या मुंबई मधील विशीष्ट परिसरात, प्रेमी युगल आपल्या प्रेमाचं अगदी खुलेआम प्रदर्शन करताना आपल्याला पाहायला मिळतात. प्रेमाचा परमोच्च बिंदू गाठल्यावर, त्यांना हे सुद्धा भान उरत नाही. कि या नको त्या अवस्थेत आपल्याला कोणी पाहत तर नसेल ना.?
पूर्वी हा विषय.. फक्त नेत्रसुख घेऊन सोडून देण्यातला होता. पण आता याच विषयाने फार गंभीर रूप धारण केलं आहे. काही मुलंमुली, या विषयात इतके बेभान झालेले आहेत. कि त्यांनी या विषयातील बऱ्याच हद्दी आणि मर्यादा ओलांडलेल्या असतात. त्याही अगदी खुलेआम.

आता जमाना बदलला आहे.. प्रत्येक व्यक्तीच्या हातात मोबाईल नामक घातक खेळणं आलं आहे. आणि.. असे चोरटे आणि कामुक सीन टिपण्यात ते फारच माहीर झालेले असतात.
स्वतःच्या क्षणभंगुर समाधाणासाठी, किंवा थोड्याशा पैशाच्या लोभापायी. काही व्यक्ती असे कामुक विडीयो.. व्हाट्सअप किंवा युट्युबवर अपलोड करतात. अमाप पैसा आणि प्रसिद्धी मिळवतात.
तर दुसरीकडे.. हे नको ते उद्योग करणाऱ्या मुलामुलींचे चाळे या माध्यमाद्वारे थेट त्यांच्या आईवडील, मित्रमंडळी आणि नातेवाईकांपर्यंत जाऊन पोहोचतात. त्यावेळी मात्र भलतीच पंचायत निर्माण होऊन बसते. एक बाका प्रसंग निर्माण होतो.

त्या मुलामुलीच्या आईवडिलांना समाजात तोंड दाखवायला जागा उरत नाही. या प्रकरणात प्रत्यक्ष सहभागी झालेल्या मुलीला तर, आत्महत्या करण्याशिवाय दुसरा कोणताच मार्ग दिसत नाही.
मला काय म्हणायचं आहे.. तुमचं प्रेम फारच उतू चाललं असेल. तर, एखाद्या लॉज मध्ये जाऊन, किंवा मित्रांच्या फ्ल्याट मध्ये जाऊन चार भिंतीच्या आत तुम्हाला वाटेल ती मजा मारून यावी. विनाकारण हे जाहीर आणि ओंगळवाणे प्रदर्शन काय कामाचं आहे..?
जीवन एकदाच आहे. विषयवासना हा विषय आपल्या जीवनात वारंवार येणार आहे. आणि या नको त्या विषयासाठी, आपला जीव दावणीला लावण्यात काय अर्थ आहे.?

सर्व मुला मुलींना माझी हात जोडून विनंती आहे. आपल्या प्रेमाचं असं खुलेआम प्रदर्शन करू नका. विनाकारण, आपल्या जीवाचा सौदा करू नका.
मराठी नवीन वर्षाच्या पूर्व दिवशी.. स्पेशल, मुलींना माझं एक सांगणं आहे,

" नकार द्यायला शिका "

माझं ऑफिस, पुणेस्टेशनच्या अगदी जवळ असल्यामुळे.
असे प्रसंग, माझ्याशी नेहेमीच घडत असतात..

नेहेमीप्रमाणे.. बर्याच महिन्या नंतर मुद्देमाल काढून घेऊन, फेकून दिलेलं रिकामं पाकीट मला सापडलं.
मला तर, खूपच आनंद झाला.
मनात म्हंटल, चला.. एका नवीन माणसाची सेवा करण्याची संधी परमेश्वराने मला दिली. आणि मी, ते पाकीट चाचपायला सुरवात केली.

त्या पाकिटात, बरीच महत्वाची कागदपत्र होती. आणि, त्याचबरोबर...
त्या व्यक्तीचं.. ड्राइविंग लायसन्स, पॅनकार्ड, डेबिट कार्ड, इलेक्शन कार्ड आणि जवळपास सगळं काही त्यात होतं.
पण, त्या व्यक्तीचा फोन नंबर, किंवा इतर काही माहिती मला त्या पाकिटात काही सापडत नव्हती. दोन चार आतील कप्पे खोलून बघितले. तर त्यात, मला दोन कोंडोम दिसून आले. ते पाहून खरं तर मला खूप राग आला होता. पण, जाऊदेत म्हणून मी पुन्हा त्याचा पत्ता शोधण्याचा प्रयत्न करू लागलो.

बरीच शोधाशोध केल्यावर त्या पाकिटात, मला एकाच व्यक्तीचे पाच व्हिजीटिंग कार्ड्स मिळाले. ते कार्ड, कोण्या जादुगाराचं होतं. त्यावर, मुंबई 'दहिसर' चा पत्ता होता. मी, ताबडतोब त्या व्यक्तीला फोन लावला.
आणि, ह्या मुलाचं नाव सांगून. त्याचं पाकीट, मला सापडलं आहे वगैरे-वगैरे त्यांना कळवलं.
आणि, त्या मुलाचा फोन नंबर सुद्धा मागवून घेतला.
त्यानंतर..मला मिळालेल्या नंबरवर मी फोन लावला.

त्या नंबरवर मी फोन लावला.. समोरून, एक गावठी व्यक्ती बोलत होती.
त्यांना, मी ह्या मुलाचं नाव विचारलं. ते म्हणाले, थांबा हा बोलावतो पावण्याला..
त्या मुलाने फोन घेतला,
आणि माझ्याशी, खूप रुबाबात आणि मोठ्या आवाजात बोलायला सुरवात केली.

हॅल्लो कोण बोलतय..? काय काम आहे..?
मी म्हणालो, तुम्ही अमुक तमुक बोलताय ना..?
हो बोलतोय..
मी म्हणालो... तुमचं पाकीट वगैरे हरवलय का ?

माझं हे वाक्य ऐकताच, एखाद्या फुग्यातली हवा निघून जावी. तसा, त्या मुलाचा आवाज अगदी गळून गेला.
हो साहेब... बोलतोय ना, तुम्हाला सापडलय का माझं पाकीट ? साहेब पैसे आहेत का त्यात ? कुठे आहात तुम्ही ? अर्ध्या तासात पोहोचतो मी. कुठे आहात तुम्ही..?

एका दमातच, त्याने सगळे प्रश्न मला विचारले...
मी त्याला म्हणालो, अरे मुर्खा पैसे कसे असतील त्यात ? तुझे डाक्यूमेंट्स हवेत कि नकोत तुला ?
तू कुठे आहेस आता ?
तो म्हणाला, मी धावडी मध्ये आहे. पैसे नको साहेब, डॉक्यूमेंटस महत्वाची आहेत.
मी म्हणालो, तू मुंबईला कधी जाणार आहेस ?
तो, परवा जाणार आहे...
मी, ठीक आहे.. पुण्यात आल्यावर मला ह्या नंबरवर फोन कर.
हो साहेब.. धन्यवाद साहेब..
आणि, मी फोन कट केला.

काल दुपारी, तो मुलगा पुण्यात आला. मला त्याने फोन केला.
साहेब कुठे येऊ ?
मी त्याला पुणे स्टेशनच्या भुयारी मार्गाच्या पुलावर बोलावलं.
दहा एक मिनिटात तो माझ्यापाशी पोहोचला.
शिडशिडीत बांध्याचा, तेवीस चोवीस वर्षांचा बुटकासा मुलगा होता.
मी त्याला विचारलं, कुठे असतोस ?
मुंबईला..
काम काय करतोस ?
म्हणाला, मी जादुगार आहे..
मी त्याला म्हणालो, तू आख्ख्या मुंबईला जादू दाखवतोस. पण तुला, पुण्यातल्या चोराने हात दाखवला ना. हाहाहाहा..!
यावर आमची थोडी हसी मजाक झाली. त्यानंतर, कोंडोमच्या कारणावरून मी त्याला थोडा झापला. त्यानेही, कान पकडून मला माफी मागितली. आणि, मी त्याच्या हातात त्याचं पाकीट सोपवलं.
पाकीट हातात पडल्यावर त्याच्या चेहेर्यावर, मला खूप आनंद दिसत होता.
कारण, पैसे नसले तरी त्यात असणाऱ्या कागद पत्रांना खूप महत्व होतं. ते नव्याने काढण्यासाठी त्याला खूप परिश्रम पडले असते. आणि, बराच पैसा सुद्धा खर्च झाला असता.

धन्यवाद म्हणून, माझ्याशी हात मिळवण्यासाठी त्याने त्याचा हात पुढे केला.
तेंव्हा, आपण पोलिसाला कशी हातामध्ये घडी करून गुपचूप नोट देतो. तशी त्याने, एक शंभर रुपयाची नोट हातामध्ये धरली होती.
मी त्याला म्हणालो. मित्रा, मला भरपूर पगार आहे. हे काम, मी पैशासाठी करीत नाही. एक, समाज सेवा म्हणून करतो.
तरी सुद्धा, तो माझ्या खूप मागे लागला. साहेब घ्या, चहा पाणी करा.
मी, कसा बसा त्याला आवरला. आणि, तेथून निघून गेलो.

त्याला फोन करण्यामध्ये, माझे पाच दहा रुपये खर्च झाले असतील. पण, त्याच्या मोबदल्यात त्या मुलाच्या तोंडून. मला, भरभरून आशीर्वाद सुद्धा मिळाले असतील. पैश्यापेक्षा, मला ते आशीर्वाद लाख मोलाचे वाटतात. त्यांना मिळालेला आनंद पाहून माझं मन समाधानी होतं.
यापूवी सुद्धा, अशाच प्रकरणात चार पाच व्यक्तीचे आशीर्वाद मी मिळवले आहेत. आणि, इथूनपुढे सुद्धा मिळवत राहील.

थोड्या वेळाने, मला पुन्हा त्या मुलाचा फोन आला.
मी विचारल, काय रे.. काय झालं..?
तर म्हणाला, तुम्ही मुंबईला फोन लावला होता. तेंव्हा, त्यांना काही सांगितलं नाही ना..!
मी म्हणालो, कशाबद्धल ?
तेच.. " कोंडोमचं " ओ, तुम्ही ज्यांना फोन केला होता. ते माझे गुरु आहेत..!
मी त्याला, नाही असं म्हणालो. आणि हक्काने त्याला एक प्रश्न केला. पुण्यात मला कधी वाटलं, तर एखाद्या कार्यक्रमात जादूचा प्रयोग दाखवायला येशील का..?
तर म्हणाला.. साहेब कधीही बोलवा, एक रुपाया सुद्धा न घेता मी कार्यक्रम करून जाईल.

पुन्हा एकदा मी त्याचा धन्यवाद 'साहेब' ऐकला. आणि, मी माझ्या कामाला लागलो.

पोस्टमॉर्टेम
=============

o हं, चला.. आवरा ना आता लवकर...!

- का.. एवढी कसली घाई लागली आहे तुला.? आत्ताच तर आलोय आपण. आणि लगेच,

o आवरा हो लवकर, माझ्या घरी लहान मुलीला मी कोणाकडे तरी ठेवून आले आहे.

- अरे व्वा...किती वर्षांची मुलगी आहे तुला.?

o दोन वर्षांची आहे..!

- आणि, तुझे मिस्टर..?

o आहेत, एका खाजगी कंपनीत कामाला आहेत ते. दोन शिफ्ट मध्ये काम असतं, आज दुपारपाळी आहे त्यांना.

- अगं.. मला एका गोष्टीची कमाल वाटतेय. तुझा येवढा चांगला हसता खेळता संसार असताना, तू हे असले नको ते 'धंदे' का म्हणून करतेयस..?

o हे बघा.. तुम्ही तुमच्या कामाशी मतलब ठेवा. नको त्या चौकशा कशाला करताय..?

- तू दिसायला किती सुंदर आणि सोज्वळ आहेस. तुला पाहून कोणी अशी कल्पना सुद्धा करू शकणार नाही. कि तू हे असलं काम करत असशील. तुला असं वाटत नाही का, कि तुझ्या घरच्यांची तू फसवणू करत आहेस..?

o आणि.. तुम्हाला पाहून कोण म्हणेल, तुम्ही तर चांगल्या घरातले दिसत आहात. तरी सुद्धा बाहेरख्याली पणा करत असाल म्हणून..?

- हाहाहाहा... रागावलीस वाटतं, बरं ते जाउदेत..!

o का..? ते का म्हणून जाऊदेत..? तुमच्या बायकोने तुम्हाला मोकळे पणाने कुठेही वावरायचं सर्टिफिकेट दिलं आहे का..? बाहेर जावा, आणि तुमच्या मनाला वाट्टेल ते करा म्हणून..!

- तसं नाहीये गं बाई, पण तू हे जे काही करत आहेस ते बाकी मला पटत नाहीये.

o ठीक आहे... नाही करत, माझे पैसे चुकते करा. मी अशीच आल्या पावली निघून जाते..

- अरे बापरे, अगं बस गं... तुझ्या नाकावर राग मात्र लगेच येतो बरं का..!

o तसं नाहीये.. रोजच्या त्याच-त्याच प्रश्नांना आता मी खूप कंटाळले आहे. किती लोकांना तेच-तेच आणि पुन्हा-पुन्हा सांगायचं. हे सगळं, ऐकणाराला तर खूप मजा वाटत असते. पण सांगताना, माझं काळीज मात्र तीळतीळ तुटत असतं. हे कोणाला समजलं तरच. असली कामं, कोणी हौसेने करत असतं का..?

- बरं जाऊदेत.. एकदा माझ्याकरिता, तू मला ते सगळं सांगच. ए डार्लिंग, सांगतेस ना..!

o काय सांगू... माझं मेलीचं नशीबच फुटकं आहे. नवरा मस्त धडधाकट आहे. पण आता तो माझ्या काहीच कामाचा उरला नाहीये.

- कामाचा नाही..! मग तुला मुलगी कशी झाली..?

o हो..तेवढेच 'त्राण' होते त्याच्या अंगात. नाहीतर, आता तर तो माझ्या काहीच 'कामाचा' उरला नाहीये. माझ्या, मदमस्त जवानीला त्याला स्पर्श सुद्धा करावासा वाटत नाही. ह्या बाबतीत अगदी उदासीन आणि 'कमी' आहे तो..!

- ठीक आहे.. पण त्याकरिता, तुला हाच एकमेव मार्ग उरला होता का..? अजूनही बरेच मार्ग होते. तुझी हौस भागवणारा व्यक्तीच तुला हवा होता ना. तर मग, तुझ्या जाळ्यात तर कोणताही पुरुष अगदी अलगद अडकला असता. आणि, तुझा कार्यभाग सुद्धा उरकला असता..!

o हं... मी, ते सुद्धा करून पाहिलं आहे. पण, शेवटी पुरुषच तो. आलाच त्याच्या जातीवर.
तुम्ही म्हणताय त्याप्रमाणे, सुरवातीला मी सुद्धा हाच विचार केला होता..
वर्षभरापूर्वी.. एक तरुण मुलगा माझ्या आयुष्यामध्ये आला होता. तो.. अंगापिंडाने, आणि दिसायला सुद्धा खूपच सुंदर होता. मला, भरपूर आणि हवं तेवढं सुख देत होता. समाधानी ठेवत होता. पण, कालांतराने..
तो सुद्धा, माझ्या शरीराचे लचके तोडायला लागला. माझा, वापर करू लागला. मला ब्लॅकमेल करू लागला. माझ्या, मजबुरीचा फायदा उचलू लागला. त्याने तर, माझं जीवनच हराम करून टाकलं होतं. शेवटी वैतागून, त्याचा ससेमिरा चुकविण्यासाठी मी ते गावच सोडून दिलं. खूप त्रास झाला मला त्या गोष्टीचा. नालायक मनुष्य कुठला..!

- म्हणून.. इथे आल्यावर, तू हा व्यवसाय स्वीकारलास..?

o हो... असल्या फालतू मुलांच्या जाळ्यात फसण्यापेक्षा. तुमच्या सारखे, हौसेचे आणि नादिक असलेले लोकं मला कधीही चांगलीच वाटतात. तुमच्या सहवासात मला आनंद हि मिळतोय. आणि, सोबतच पैसा सुद्धा मिळतोय. आणि, रोज नवनवीन सहवास सुद्धा. पण, त्या रोजच्या सहवासात एक वेगळंच प्रेम असतं. वासना अशी मुळीच नसते. आज, तुमच्या डोळ्यात सुद्धा मला तेच प्रेम दिसतंय, वासना नाही. चला तर मग, गप्पा खूप झाल्या, आता..मला तुमचा मोबदला द्यायची वेळ झाली आहे..
.
एवढं बोलून.. तिने, आपल्या केसात रुतलेला चिमटा बाहेर काढला. केसांना, सैल आणि मोकळं उधान दिलं. काचोळीचं करकचलेलं पहिलं बटन तट्ट करून उघडलं गेलं. त्याबरोबर तिच्या गोऱ्यापान देहाचं, त्याला यथोचित दर्शन घडू लागलं. तो हि, बेधुंदपणे हलकेच तिच्या बाहुपाशात विसावला.

आणि, विषयाला पूर्णविराम मिळाला..

( अपूर्ण )