#कुलू_मनाली_२००८ ( भाग :- ७ )
========================
काही, उनुत्तरीत प्रश्न..
*************************
२६ सप्टेंबर २००८ साली, हिमाचल प्रदेशमधील कुलू मनाली मधील..
कुलू या गावी, आमच्या प्रवासी बसला भीषण अपघात झाला होता. गेल्या सहा भागात, तुम्ही ते सगळं काही वाचलं आहे. त्या बसमध्ये, माझ्या सोबत असणारे माझे चार सहकारी जागीच मृत्युमुखी पडले होते. आणि त्या अपघातातून, मी सुद्धा अगदी मरता-मरता वाचलो.
पण, मी वाचलो कसा ? ( वाचलो... याचा मला, नक्कीच आनंद आहे. )
परंतु.. हे कोडं, मला अजून उमगलेलं नाही. नाही म्हणता, ते प्रश्न काही माझा पिच्छा पुरवत नाहीत. पण, कधीतरी ते सुद्धा डोकं वर काढतात..!

त्याकरिता, हा सेपरेट लेखप्रपंच...
१) आमच्या बसला जेंव्हा अपघात झाला. तेंव्हा, मी बसमध्ये ड्रायव्हरच्या केबिनमध्ये बसलो होतो. त्यामुळे, अपघात नेमका का व कसा घडला ? याची मला इत्यंभूत माहिती होती.

२) बस, अपघातग्रस्थ होत असताना. मी, लगेच समजून गेलो होतो. कि, ह्या अपघातातून आपण सहीसलामत वाचू शकत नाही. अनुभवाचे बोल.. कारण, मी सुद्धा एक ड्रायवर आहे.

तरी सुद्धा, त्या भीषण अपघातातून मी वाचलो. हे माझं सुदैव.
३) आमची बस, जेंव्हा दरीमध्ये कोसळली. तेंव्हा, मी स्वतःच्या बचावाकरिता कुठेही आजूबाजूला कोणत्या एंगलला वगैरे पकडण्याचा प्रयत्न केला नाही. ते का ?
ते, मला माहिती नाही. मी अक्षरशः, मृत्यूला सामोरा गेलो होतो.

४) बस दरीमध्ये कोसळत असताना. मी माझे, दोन्ही डोळे पूर्ण मिटून घेतले होते. आणि, अगदी शून्यात गेलो होतो. फक्त एक ते दोन वेळा, मला बसची आदळणारी धडधड जाणवली होती. याव्यतिरिक्त मला कोणत्याच घटनेची कल्पना नाही.

५) त्यानंतर, माझ्या मिटलेल्या डोळ्यासमोर एक गडद काळोख आला. आणि, त्या गडद काळोखामध्ये मला एक चमकदार बिंदू दिसत होता. आणि मी, त्या बिंदूच्या मागे खेचला जात होतो. जसा काही, मी त्याचा अंधाऱ्या हवाई मार्गे पिच्छा करत असावा..

६) त्यानंतर, अचानक त्या बिंदूने त्याचा पुढे जाण्याचा वेग वाढवला. आणि, आम्हा दोघात कमालीचं अंतर पडलं.

७) हे घडत असताना, अचानक तो चमकदार बिंदू माझ्यापासून फार दूर निघून गेला. आणि मला दिसेनासा झाला. तेंव्हा इकडे, खाडकन माझे डोळे उघडले. मी जागा झालो, आणि.. आसपास पाहू लागलो. बसमध्ये, तर कोणीच नव्हतं. फक्त, मी एकटाच जखमी, आणि रक्ताने माखलेल्या अवस्थेत. बसच्या केबिनमध्ये 'पद्मासन' घातलेल्या स्थिती मध्ये होतो.

८) ती बस, साधारण दीडशे फुट खोल दरीमध्ये कोसळून दरीमधील एका झाडाला टेकून थांबली होती. त्या बसला, रस्त्यापासून दरीमधील दीडशे फुटाच अंतर कापण्याकरिता साधारण अर्ध्या मिनिटाचा किंवा त्यापेक्षा कमी अवधी लागला असावा.

९) तर मग, माझे डोळे उघडले तेंव्हा. त्या बस मध्ये कोणीच कसं नव्हतं..?
अर्ध्या एक मिनिटाच्या अवधीमध्ये, सगळी पन्नासच्या पन्नास लोकं त्या बसच्या बाहेर कशी पडली असतील..?
कि... मी, त्या बसमध्ये बराच वेळ बेशुद्ध अवस्थेत पडलो होतो. ?
जर मी, बेशुद्ध होतो..

तर,

तो तेजस्वी बिंदू मला कुठे घेऊन चालला होता.. ?
मी स्वप्न पाहत होतो का ?
कि मी, खरोखर कुठे तरी जाऊन परत आलो होतो ?
आणि, अचानक त्या तेजस्वी बिंदूने माझी साथ का सोडली. ?

१०) अपघातामध्ये माझ्या डोक्याला गंभीर दुखापत झाली होती. माझं पूर्ण शरीर रक्ताने माखलं होतं. शरीरातून बरच रक्त वाहिलं होतं. तशा अवस्थेत सुद्धा, मी तो दीडशे फुटाचा दरी घाट कोणाच्याही मदतीशिवाय चढून वर आलो होतो. तेंव्हा, माझ्या अंगात एवढी शक्ती कोठून आली असेल..?

११) अपघातातील जखमी लोकांना मदत करणं शक्यतो बरेच जन टाळत असतात. पण तशा रक्ताने बरबटलेल्या अवस्थेत नव्या कोऱ्या कारमध्ये मला घेऊन जाणारे ते दांपत्य कोण होते..?
त्यांनी मला, इस्पितळात नेऊन पोहोचवलं. आणि, ते तेथून निघून गेले.
आम्हाला, तिथे कोणी आणून सोडलं हे खुद्द तेथील डॉक्टरांना सुद्धा माहिती नव्हतं.
तर मग, ते दोघे उभयता कोण होते.? आणि, ते डॉक्टरांना न भेटताच तेथून गुपचूप कसे काय निघून गेले..? किंवा तिथे, त्या ठिकाणाहून.. त्यांना जाताना कोणीच कसं पाहिलं नाही..?

खरं तर हा... " श्रद्धा आणि अंधश्रद्धा " असा विषय आहे.

पण त्यावेळी जे काही घडलं, ते चांगल्या साठीच. असं म्हणायला हरकत नाही. त्यामुळे,
२६ सप्टेंबर हा दिवस, मी माझा " पुनर्जन्म " दिवस म्हणून साजरा करत असतो..!

समाप्त,

#कुलू_मनाली_२००८ ( भाग :- ६ )
=========================

अपघाताच्या दुसऱ्या दिवशी,
दुपारपासून तेथील स्थानिक नागरिक आम्हाला भेटायला येऊ लागली. त्यामध्ये, कायम स्मरणात राहणारी एक गोष्ट म्हणजे. आमच्या सोबत, शिक्षक वर्गामध्ये श्री विजय कांबळे नावाचे एक शिक्षक होते. ते बामसेफ संघटनेचे फार मोठे संघटक आणि कार्यकर्ते होते.
सुदैवाने या अपघातात, कांबळे सरांना सुद्धा विशेष मार लागला नव्हता. त्यामुळे, त्यांनी खूप धडपड करून, इतर विषय मार्गी लावले. हे सर्व करत असताना, सरांचा कोणाशी तरी या विषयवार वार्तालाप झाला असावा.
आणि काय आश्चर्य, त्यादिवशी, संध्याकाळी पाचच्या सुमारास कुलू मधील बामसेफचे पाच पन्नास कार्यकर्ते, इस्पितळात आमच्या भेटीला आले. तिथे येऊन त्यांनी आम्हाला खूप धीर दिला. आम्ही तुमच्यासोबत आहोत, काही काळजी नसावी. काही कमी जास्ती वाटलं तर आम्ही आहोत.
त्यामुळे.. आम्हाला सुद्धा थोडा धीर आला. त्या कार्यकर्त्यांनी, आमच्यासाठी खाऊ म्हणून एक विशिष्ट प्रकारचं फळ आणलं होतं. ते फळ, आपल्या कच्च्या हिरव्या टोमेटो सारखं दिसत होतं.
हे फळ, आजवर मी कधीच पाहिलं नव्हतं. त्यामुळे, मी मनातल्या मनात म्हणालो.

काय राव.. या लोकांनी आम्हाला द्यायला हे टमाटे का आणले असतील..?

आणि शेवटी, सर्व रुग्णांना ती फळं देता देता, त्या कार्यकर्त्यांनी मला सुद्धा ते दोन टमाटे दिले.
कुतूहल म्हणून, मी लगेच त्या कच्च्या टमाट्याचा चावा घेतला.
आणि काय सांगू, ते फारच अप्रतिम आणि सुमधुर चवीचं फळ होतं. जे आजवर मी कधीच खाल्लं नव्हतं. शेवटी.. त्या फळाचा मला मोह आवरता आला नाही. आणि मी त्या कार्यकर्त्यांना आणखीन दोन फळं मागून घेतली. कारण जेवणापेक्षा हि फळं माझ्या पोटाला खूप आधार आणि ताकत देणारी होती. शिवाय.. मी अंगाने सगळा मोडलो असल्याने, मला शौचाला बसायला सुद्धा जमणार नव्हतं. कारण, त्या इस्पितळात कमोड नव्हते. त्यामुळे, मी तो दिवस आणि रात्र फक्त ती फळं खाऊनच काढला. ते फळ सफरचंद कुळातील होतं, पण फारच चवदार होतं. त्यानंतर आजतागायत, मला ते फळ पुन्हा कधीही खायला मिळालं नाही.
अगदी आस्थेने आमची विचारपूस केली. आणि, अवीट चवीची फळं आम्हाला चाखायला दिल्याबद्दल. कुलू येथील समस्त बामसेफ कार्यकर्त्यांचे पुनश्च हार्दिक आभार.

आमच्यासोबत असणाऱ्या काही मित्रांना जास्तीचा मार बसला नसल्याने. ती सगळे मित्र सुद्धा आमची सुश्रुषा करण्यात व्यस्थ असायचे. आमच्यासोबत, असणाऱ्या घरडे नामक एका शिक्षकांना सुद्धा, फार मार बसला होता. ते खूपच जायबंदी झाले होते. त्यांना बेडवर पडल्या पडल्या, काही हालचाल करावयाची असल्यास.. आमच्या मित्रातील जो दिसले त्याला ते..

उशी सरळ करून दे, अंगावर चादर दे, प्यायला पाणी दे, थोडा पाय उचलून ठेव, पाठीला हात देऊन उठवून बसव. अशी विविध कामं ते सांगत असायचे. मग, त्यांची सुश्रुषा करणारा मित्र त्यांना विचारता व्हायचा.
सर.. तुम्हाला खूप त्रास होतोय का..?
त्यावर ते म्हणायचे.. काय सांगू बाबा, मी सांगू शकत नाही, येवढा त्रास होतोय मला.

मुका होऊन.. आजूबाजूच्या गमती पाहत, मी आला दिवस पुढे रेटत होतो.

कशीबशी ती रात्र सरली.. पहाट झाली, आम्ही सगळे आवराआवर करायला लागलो. सकाळी सात वाजता आम्हाला ते इस्पितळ सोडून विमानतळावर हजर राहायचं होतं.
सकाळचे सात वाजले, आणि आमचा एक खुशमस्कऱ्या मित्र घरडे सरांपाशी गेला. सरांना वेदना होत असल्याने, तो थोडेसे विव्हळत होते. हा आकाश नावाचा मित्र त्यांच्यापाशी गेला आणि त्यांना म्हणाला. सर.. तुम्हाला खूपच त्रास होत आहे का..?
सर म्हणाले, होय रे आकाश खूपच त्रास होतोय मला..!
आकाशने येवढं सगळं ऐकुन घेतलं. आणि तो तसाच पुढे चालता झाला. त्यावेळी, त्याला थांबवत सर म्हणाले. आकाश.. तू मला असं का विचारलस रे..!
त्यावर आकाश म्हणाला.. काही नाही, मगाशी तिथे चर्चा चालू होती. ज्यांना खूप त्रास होतोय, त्यांना इथेच ठेवणार आहे म्हणतात. आणि ते चांगले नीट झाल्यावर, त्यांना पुण्याला नेणार आहेत.

खरं तर.. आकाशने टाकलेला हा एकदम नकली बॉम्ब होता. अशी कोणतीच चर्चा तिथे झाली नव्हती.

पण.. घरडे सरांना, हे सगळं अगदी खरं वाटलं. आणि, सगळ्या वेदना विसरून ते ताडकन त्या बेडवर उठून बसले. आणि त्याला म्हणाले..
नाहीरे, मला इतकाही त्रास होत नाहीये. अगदी ओके आहे मी. काही नाही झालं मला. चला.. निघायची तयारी करा.
शेवटी त्यांच्या मनात सुद्धा भीती होतीच. कि, चुकून आपल्याला इथे ठेवलंच तर काय घ्या..? कारण, जास्ती जखमी झालेल्या मित्रांना त्यावेळी, चंडीगड येथील चांगल्या इस्पितळात हलवण्याची सोय करण्यात आली होती. त्यामुळे सरांना सुद्धा हि गोष्ट खरी वाटून गेली.

अशी विनोदी लोकं, विनोद झाल्यावर स्वतः कधीही हसत नसतात. त्या नियमाला अबाधित राखत, आकाश न हसताच तसाच पुढे निघून गेला.
पण हा प्रसंग पाहून, मला काही माझं हसू आवरता आलं नाही. मला आलेलं ते हसू इतकं भयंकर होतं. कि बेंबीच्या देठापासून हसताना, माझ्या तुटलेल्या बरगड्या दुखू लागल्या, आणि अती हास्य आल्याने माझ्या डोळ्यातून पाणी सुद्धा येत होतं. तुम्ही कधी निरीक्षण केलं आहे कि नाही ते मला माहित नाही. पण जेंव्हा, आपण अशाप्रकारे हसतो..
त्यावेळी, नकळत आपण रडल्यासारखे सुद्धा दिसतो. आणि, नेमकं या अवतारात मला घरडे सरांनी पाहिलं. आणि त्यांना वाटलं, कि मी रडतोय..
शेवटी, ते मला म्हणालेच.. कुंभार रडू नका, आता काही तासातच आपण पुण्यात पोहोचणार आहोत. त्यावर मी सुद्धा त्यांना म्हणालो.. सर, हे आनंदअश्रू आहेत. तुम्ही जास्ती काळजी करू नका. मी बिलकुल ठीक आहे. प्रसंगावधान राखत, त्यांना बिलकुल कळू न देता. त्या विनोदाचा मी मनसोक्त आस्वाद घेतला होता.
आज मी मनापसून हसत सुद्धा होतो. आणि मनोमन रडत सुद्धा होतो.

अशी विनोदबुद्धी.. आणि असा प्रसंग जीवनात पुन्हा येणे नाही आणि, येऊ सुद्धा नये..!

क्रमशः

+4

#कुलू_मनाली_२००८ ( भाग :- ५ )
=========================

अपघाताच्या काही ठळक आठवणी.
त्यावेळी आमच्या सोबत प्रशिक्षण वर्गाला असणारा एक मित्र, जो खालील फोटोत निळा शर्ट घालून, एका मोठ्या शिळेसमोर दोघे उभे आहेत. आमच्या पुणे मनपा मध्ये, तो मुकादम म्हणून कामाला होता. त्या सुमारास, मोबाईलच्या किमती खूप महाग होत्या. माझ्याकडे तर, त्यावेळी. रिलायन्स ग्रुपचा आगदी साधा मोबाईल होता. फक्त बोलचाल करण्यासाठी त्याचा वापर व्हायचा. आणि, सहलीदरम्यान फोटो शूट करण्यासाठी माझ्या मेहुण्याकडे असणारा, डिजिटल केमेरा मी माझ्या सोबत घेऊन गेलो होतो.
तर.. या मित्राने, त्यावेळी खास ट्रीपला जाण्यासाठी म्हणून एक नवीन चायना मोबाईल खरेदी केला होता. त्यावेळी, इतर मोबाईल महाग असल्याने. चायना मोबाईलचं फार मोठं फ्याड होतं.
कारण, स्वस्तात मस्त, असे..त्यामध्ये बरेच फंक्शन होते.

पण.. तो मोबाईल फोन, फोटो काढायला खूप वेळ घ्यायचा.

टू, टू, टू, टू... असा आवाज करत, पाचेक सेकंदाने तो फोटो टिपायचा. पण त्यावेळी सुद्धा आम्हा मध्यमवर्गीय लोकांमध्ये या मोबाईलला सुद्धा फार मोठी मान्यता होती.
चलता है.. वक्त वक्त कि बात है.

तर.. या अपघात दरम्यान, आमचे चार मित्र जीवानिशी गेले. आणि काही अपंग होऊन जीवन व्यतीत करत आहेत. दुर्दैवाने.. त्यापैकी एक, मी सुद्धा आहे. परंतु, या अपघातात माझ्या या मित्राला फार मोठी दुखापत झाली.
माकड हाडाच्या आसपास असणारा, त्याचा मज्जारज्जूच तुटला गेला होता. आणि त्यामुळे, हा मित्र दोन्ही पायांनी कायमचा अपंग झाला. शेवटी.. मेडिकल अनफिट म्हणून, नाईलाजाने त्याच्या बायकोला कामावर घेण्यात आलं. असं, माझ्या ऐकिवात आहे.
नऊ वर्ष झाली, त्याला भेटायला जाऊ जाऊ म्हणून आजवर मी काही त्याला भेटायला गेलो नाही. आता नक्की वेळ काढतो. आणि त्याला एकदा भेटूनच येतो. जिंदगी इतकी साधी आणि सोपी नाहीये. कधी काय होईल. काहीच सांगता येत नाही.

एवढ्या मोठ्या अपघातातून आम्ही सुखरूप बचावून आलो होतो. अर्थात आम्ही फारच नाशिवान ठरलो. पण इथे आल्यावर, आमच्यापैकी वाचून आलेल्या एका मित्राने गळफास लाऊन आपल्या जीवनाची यात्रा संपवली. त्याच्यासोबत काय घडलं ते देवच जाणो. पण इथे आल्यावर अवघ्या वर्षभरातच त्याने हे नको ते अघोरी कृत्य केलं.
त्या सहलीमध्ये.. आमच्यासोबत, जगताप या आडनावाच्या दोन व्यक्ती होत्या. एक ड्रायव्हर होते आणि दुसरे पाणीपुरवठा विभागात कामाला होते.
पाणीपुरवठा विभागात कामाला असणारे जगताप. फार मोठे साईभक्त होते. ते ज्या भागात राहायला होते, तेथील भागात ते " बाबा " म्हणूनच प्रसिद्ध होते. त्यांचा स्वतःचा असा फार मोठा भक्तवर्ग होता. त्यांचे काही भक्त त्यांना या सहलीला जाऊ देत नव्हते. कदाचित त्या भक्तांना या भागातील इत्यंभूत माहिती असावी. पण सोबत कामाला असलेल्या आडनाव बंधूच्या आग्रहामुळे ते बाबा सहलीला आले. आणि या अपघातात, त्यांना मृत्यूने कवटाळले.

हा सदमा, आमच्या जगताप ड्रायव्हरला काही सहन झाला नाही. या अपघातात, जगताप ड्रायव्हरला सुद्धा छातीला जबरदस्त मार लागला होता. कुलू वरून आल्यावर आम्ही दोघे रुबी हॉलमध्ये एडमिट असताना, जगताप माझ्यापाशी येऊन खूप रडायचा. आणि, मला म्हणायचा..

जगताप बाबा सहलीला नव्हते येत राव, मीच त्यांना चला चला म्हणून मागे लागलो. आता मी, त्यांच्या घरच्यांना काय तोंड दाखवू. त्यांच्या ऐवजी, देवाने मला वर नेलं असतं तर लय बरं झालं असतं..!

असं म्हणून... तो त्याचा शोक व्यक्त करायचा.
पण मी त्याला खूप धीर द्यायचो,
अरे.. हे सगळं विधिलिखित असतं म्हणून सांगायचो. पण तो काही ऐकायचा नाही. नंतर नंतर मी त्याला भेटणं टाळू लागलो. तो माझ्याकडे येऊ लागला. कि मी लगेच झोप आल्याचं सोंग घ्यायचो. त्याचं दुखः पाहून, आणि ऐकून नाही म्हणता मला सुद्धा फार भीती वाटायची. त्यानंतर, आठेक दिवसांनी आम्हाला दवाखान्यातून रजा मिळाली.

त्यानंतर जवळपास.. दोन महिने मला सक्तीची विश्रांती घ्यावी लागली.
यानंतर.. चार पाच वर्षांनी, पुण्यात सिक्स सीटर गाडीने कुठेतरी जात असताना. जगतापच्या बायकोचा एक छोटासा अपघात झाला. खरं तर, वहिनींना जास्तीचा मार लागला नव्हता. पण, बायकोचा अपघात झाला आहे, असं समजताच. त्या कमजोर दिलाच्या जगतापला.. जागेवरच हृदयविकाराचा तीव्र झटका आला. आणि त्यातच त्याचा शेवट झाला. फारच कमी वयात, एका होतकरू मित्राची एग्झीट झाली होती. शेवटी, अपघातात झालेली दुखापत आणि तो सदमा त्याचा जीव घेऊनच राहिली.

काही व्यक्ती, नको त्या गोष्टीचा जास्ती विचार आणि बाऊ करत असतात. ते नाहक दुखः जीवाला लाऊन घेत असतात. आणि मग, सरतेशेवटी आपल्याला या अशा नको त्या घटना पाहायला मिळतात.
त्याकरिता.. उद्याचा विचार करत बसू नये. आपला आज कसा व्यवस्थितपणे जाईल. याकडे, सर्वांनी लक्ष देणं फार महत्वाचं आहे. कारण, जीवन हे अगदी क्षणभंगुर आहे. त्याला.. आणखीन कमी करून घेण्यात काय हाशील आहे..?

क्रमशः

👍

#कुलू_मनाली_२००८ ( भाग :- ४ )
=========================

पंधरा वीस मिनिटात, सरकारी रुग्णवाहिका त्या ओयासिस हॉस्पिटल मधून. आम्हाला कुलुमधील सरकारी रुग्णालयात घेऊन गेली. आत नेल्याबरोबर.. मला, एका स्ट्रेचरवर झोपवलं गेलं. तेथील डॉक्टरांनी, माझ्या डोक्याला मलम पट्टी केलेली पाहिली. आणि, वार्ड बॉयला सांगून ते मला थेट वार्ड मध्ये घेऊन निघाले. शेवटी, मलाच त्यांना सांगावं लागलं. कि, माझी जखम खूप खोल आणि मोठी आहे. कदाचित टाके घालावे लागतील. तेंव्हा कुठे, त्यांनी ती जखम खोलून पाहिली.
आणि, अक्षरशः चांभाराणे चप्पल शिवावी, अशा पद्धतीने, भूल न देताच. माझ्या, डोक्याला तिथे उभ्या उभ्याच ओबडधोबड टाके घातले गेले. येवढ्या मोठ्या जखमे पुढे, टाक्यांचे घाव किंवा तिथे होणाऱ्या वेदना मला खूपच किरकोळ वाटत होत्या. त्यामुळे, मी ते सगळं काही अगदी मुकाट्याने सहन केलं.
रुग्णालयातील त्या वार्डमध्ये, पुरेशा खाटा सुद्धा नव्हत्या. काही ठिकाणी तर, एका खाटेवर दोन-दोन रुग्णांना झोपवण्यात आलं होतं. उशांचा तर, तपासच नव्हता. ब्ल्यांकेट तेवडे चांगले होते. पण, त्यांची संख्या सुद्धा पुरेशी नव्हती. या कुशीवरून त्या कुशीवर होत, तो दिवस कसाबसा सरला. रात्र झाली, माझ्या समोर जेवणाचं ताट आलं. परंतु, मला अन्न काही गोड लागत नव्हतं. कसाबसा, थोडासा डाळभात मी घशाखाली उतरवला.

मी स्वतः, जखमी असल्यामुळे; अपघातात नेमकं कोणा कोणाला काय झालय ? ते, काहीच समजलं नव्हतं. रात्री आमच्या सरांनी आमच्याशी थोडी चर्चा केली. तेंव्हा, त्यांनी आम्हाला सांगितलं. आमच्या पैकी, चार जणांचा जागीच मृत्यू झाला होता. पैकी, आम्ही सात आठ जन गंभीर जखमी. आणि चार मित्र अत्यवस्थ होते. हे सगळं ऐकून, मला खूप दुखः वाटलं. अपघातात मृत्युमुखी पडलेल्या एका मित्राचं तर, अगदी चारच महिन्यापूर्वी लग्न झालं होतं. फार भयानक प्रसंग. त्या कुटुंबावर किती मोठा आघात झाला असेल.
विचार करता-करता, मी झोपी जाण्याचा प्रयत्न करू लागलो. थोडा डोळा लागला, कि मला.. दरीमध्ये पडल्याचा भास व्हायचा. झोप अशी काही लागलीच नाही. रात्रभर, फक्त हाच खेळ चालू होता. सकाळ झाली, माझं सगळं अंग ठणका मारत होतं. सरकारीच दवाखाना तो, तिथे सगळं काम अगदी संथ गतीने चालू होतं. दुसऱ्या दिवशी सकाळी, माझ्या छातीचे आणि पोटाचे एक्सरे काढले गेले. माझ्या डोक्याचं स्क्यान करण्यासाठी, त्या रुग्णालयात काहीच अद्ययावत साधन नव्हतं. त्यामुळे, आवश्यकता असून सुद्धा ते राहूनच गेलं होतं. दुपारी सगळे रिपोर्ट आले, तेंव्हा समजलं.
माझा डावा खांदा, आतील बाजूस मोडला गेला होता. त्यामुळे, मला हात वर करता येत नव्हता. ( हा त्रास मला आजही कायम आहे बरं का. :( ) कि, जास्ती हालचाल सुद्धा करता येत नव्हती. हे का कमी, म्हणून.. अजून एका गोष्टीची त्यात भर पडली. माझ्या पाच बरगड्या आणि दोन्ही गुढगे सुद्धा कामी आले होते.

अपघात झाला त्या दिवशी, काही तासातच पूर्ण पुण्यामध्ये हि बातमी अगदी वार्यासारखी पसरली होती. आमच्या संस्थेमधील, एक शिष्टमंडळ. आणि, काही माननीय आमच्या मदतीकरिता ताबडतोब कुलू कडे विमानाने रवाना झाले. दुसर्या दिवशी, दुपारी बारा वाजेपर्यंत हा सगळा लवाजमा त्या रुग्णालयात येऊन पोहोचला. तेथील, दयनीय परिस्तिथी पाहून, त्यांनी आम्हाला ताबडतोब तेथून हलवण्याचा निर्णय घेतला. इथे, कोणा एकाचं नाव घेणं इष्ट वाटणार नाही. कारण, बर्याच लोकांची प्रत्यक्ष अप्रत्यक्ष मदत त्यामागे होती. आणि, ते सगळं शिष्टमंडळ आमच्या पुढील प्रवासाची तजवीज करण्याकरिता आल्या पाऊली माघारी फिरलं.
अपघात झाल्यापासुनचा, आजचा हा दुसरा दिवस होता. आणि, थोड्याच वेळात आम्हाला एक गोड बातमी मिळाली. उद्या सकाळी, आठ वाजता पुणे महापालिकेने आमच्यासाठी. कुलू ते पुणे एका स्पेशल विमानाची सोय केली आहे. अवघ्या, चार ते पाच तासात आम्ही 'घरी' पुण्यात पोहोचणार होतो. हि कल्पनाच, माझ्या मनाला खूप मोहोरवून गेली. आणि, माझं निम्म दुखः जागेवरच कमी झालं. माझ्या वेदना सुद्धा कुठच्याकुठे पळून गेल्या होत्या. प्रत्येक मित्राला, पुण्याला आपल्या 'माणसात' जाण्याचे वेद लागले होते.
आता थोडं हायसं वाटू लागलं होतं. उद्या घरी जायचं. खरच, आम्ही पुन्हा घरी जाऊ कि नाही..? याची, सुद्धा शास्वती वाटत नव्हती.

त्या दिवशी दुपारपासूनच, तेथील स्थानिक नागरिक आम्हाला भेटायला येऊ लागले.
प्रत्येकाच्या चेहेर्यावर, एक " विस्मयकारक " आश्चर्य पसरलेलं दिसायचं. तेथील लोक गरीब जरी असले. तरी, आम्हाला भेटायला येताना. प्रत्येकाच्या हातात, किमान दोन चार सफरचंद तरी नक्कीच असायचेच. असाच, एक वृद्ध व्यक्ती माझ्यापाशी आला.
त्याने, माझ्या समोर एक सफरचंद धरलं. मी ते, माझ्या हातामध्ये घेतलं.
तो माझ्याकडे पाहून, फक्त होकारार्थी मान हलवत होता.
शेवटी, मीच त्याला विचारलं. जी.. क्या हो गया ?
तो म्हणाला,
कुछ नही बेटा, बडे नसिबवाले हो तुम. यहापर, इतने बडे हाद्सेमे कोई 'जिंदा' नही बचता.
एवढं बोलून, तो मनुष्य मला पहात पुढे निघून गेला.

खरच, आमचं नशीब थोर होतं. आम्हा पन्नास जनामध्ये फक्त चार जणांचा दुर्दैवी अंत झाला होता. आणि, आम्ही दहा पंधरा जन गंभीर जखमी. बाकी, सर्व मित्र आश्चर्यकारक रित्या बचावले होते. खरच, तो एक प्रकारचा चमत्कारच असावा. असं, मला तरी वाटतंय.
अपघात स्थळी, धावपळीमध्ये काही मित्रांच्या ब्याग्स गहाळ झाल्या होत्या. तर, काहींचं ब्याग खोलून त्यातील सगळं सामान चोरीला गेलं होतं. आणि, ब्याग व्यवस्थित होत्या. त्यात, माझी सुद्धा एक ब्याग गहाळ झाली होती. त्यात, रोख रक्कम आणि खरेदी केलेल्या इतर सुद्धा, बर्याच वस्तू होत्या. मुख्य म्हणजे माझ्या मोबाईलचा चार्जर सुद्धा त्यातच होता.
आणि, तशा पद्धतीचा मोबाईल चार्जर तिथे कोणाकडेच नव्हता. त्यामुळे, मोबाईल बंद ठेऊन, बेटरी पुरवून पुरवून मला तो वापरावा लागत होता.

मृत्युमुखी पडलेल्या या चार मित्रांचे मृतदेह कुलूहून चंडीगडला पाठवण्यात आले होते. त्या सोबत, चार पाच मित्र सुद्धा गेले होते. मृतदेह पीएम करून शवपेट्यामध्ये व्यवस्थित ठेऊन, ते विमानाने मुंबईला पाठवून देण्यात आले. मुंबईवरून, रुग्नावाहीकेने त्या शवपेट्याना पुण्याला नेण्यात येणार होत्या. या अपघातामध्ये, गाडीचा ड्रायवर आणि क्लीनर सुद्धा आश्चर्यकारक रित्या बचावले होते. त्यांना सुद्धा, फार मार लागला नव्हता.
कारण, " अपघात हा काही ठरवून होत नसतो "

जाको राखे साईया, मार सके ना कोय. खूप खरे आहेत हे बोल..!

सकाळी पाच वाजताच.. मला जाग आली. मुखमार्जन करण्याचा प्रश्नच येत नव्हता. माझा पूर्ण चेहेरा सुजला होता. आणि कपाळावरील जखम सुद्धा, अगदी ताजी असल्यामुळे. मी फक्त, डोळ्यांना पाणी लावलं. आणि, चूळ भरली.
निघण्यासाठी अजून बराच अवधी होता. म्हणून, मी खाटेवर निपचित पडून राहिलो. रात्रीच, आमच्यापैकी दोन अत्यवस्थ मित्रांना चंडीगडच्या मोठ्या दवाखान्यात रवाना करण्यात आलं होतं. त्यामुळे, त्यांचा सुद्धा प्रश्न सुटला होता. तितक्यात आमच्या सरांचा आवाज आला.

चला, निघायचं आहे आपल्याला..!

मी बिछान्यावरून उठलो, पुन्हा एकदा सगळ्या मित्रांनी तेथील स्टाफचे आभार मानले. त्यांना, जमेल त्या पद्धतीने त्यांनी आमची सुश्रुषा केली होती. त्यांनी सुद्धा आम्हाला अलविदा केला. आणि, आम्ही तेथून निघालो.

सकाळी सात वाजता, आम्हाला एका मिनी बस मध्ये बसवून कुलूच्या विमान तळापर्यंत नेण्यात आलं. आमच्या दिमतीला, इंडियन एयर लाईन्सचं स्पेशल विमान, तेथे आमची वाट पाहत उभं होतं. खास आमच्याकरिता, कलकत्त्या वरून एक मोकळं विमान कुलू पर्यंतचं भाडं देऊन मागवण्यात आलं होतं. ते हि खास आमच्या करिता.
पुणे महापालिकेचे आभार मानावे तितके कमीच होते.

धन्यवाद, " पुणे महानगर पालिका "

हा माझा, आयुष्यातील पहिला वाहिलाच विमान प्रवास होता. यानंतर, मी बरेचदा विमानाने प्रवास केला. आणि, उभ्या आयुष्यात मला केंव्हाच वाटलं नव्हतं.
कि, अशा जखमी अवस्तेथ मला माझ्या आयुष्यातील पहिला विमान प्रवास करावा लागेल.
आयुष्यामधील पहिला विमान प्रवास. हा, नक्कीच आनंददाई असतो. पण माझ्या वाट्याला हा प्रवास अशा पद्धतीने आला होता.
वाईट वाटत होतं, आनंद सुद्धा वाटत होता, सगळे मित्र सोबत नाहीत याचं दुक्ख सुद्धा वाटत होतं. प्रवासाच्या गोड आठवणी डोळ्यासमोर तरळत होत्या. एकत्र मज्जा केलेले क्षण डोळ्यासमोर येत होते. तेच मित्र डोळ्यासमोर पिंगा घालत होते...
बस्स्स... खूप वेदना होत होत्या. पण सांगता कोणाला.?

ज्यांचं कोणीच राहिलं न्हवतं, त्यांनी.. कोणाला सांगायचं ?

ठीक आठ वाजता, आम्ही विमानात पाय ठेवला.
सर्व जखमी.. आणि, वेड्या वाकड्या अवस्थेमधील लोकांना पाहून एयर इंडियाच्या एयर होस्टेस सुद्धा अगदी घाबरून गेल्या होत्या.
थोड्याच वेळात.. विमान, हवेमध्ये झेपावलं. तो अनुभव, खूपच रोमांचकारी होता. गगन भरारी घेत असताना जग खूप छोटं वाटत होतं. सुंदर असे, नजारे पाहायला मिळत होते. अक्षरशः ढग सुद्धा आमच्या विमानाच्या खाली होते. इतक्या उंचावरून आम्ही प्रवास करीत होतो. कौतुक तर वाटणारच, कारण..माझा हा पहिलाच हवाई प्रवास होता नाही का...
नाही म्हणता, चार तासाच्या हवाई प्रवासानंतर ठीक बारा वाजता आम्ही लोहोगाव विमानतळावर "सुखरूप" येऊन पोहोचलो होतो.

विमानतळावर.. बरेच पुणेकर, आणि आप्तेष्ट आमची वाट पाहत उभे होते. आमच्या समोर त्यावेळचे तत्कालीन आयुक्त श्री. प्रवीणसिंग परदेशी साहेब पुणे शहराच्या तत्कालीन महापौर राजलक्ष्मी भोसले ताई आणि इतर मान्यवर उभे होते. मी त्यांना, मनापासून हात जोडले. आणि पुढे चालता झालो.
आम्हाला, बाहेरच्या कोणालाही भेटू न देता. थेट, रुग्नावाहीकेमध्ये बसवलं गेलं. आणि गाड्यांचा ताफा रुबी हॉल क्लिनिक मधेच, जाऊन थांबला..
मित्रहो, हा अपघात फारच भयंकर होता.
पण, "देव तारी त्याला कोण मारी." या उक्ती प्रमाणे, मी आश्चर्यकारक रित्या या अपघातातून सही सलामत बचावलो.
बहुतेक,
तुम्हा सर्वांची भेट होणं अजून बाकी होतं. हेच, त्यापाठीमागचं एकमेव कारण असावं, धन्यवाद..

क्रमशः

#कुलू_मनाली_२००८ ( भाग :- ३ )
=========================

त्या अवघड दरीतून,
मी.. चालत-चालत कसाबसा हमरस्त्यावर येऊन पोहोचलो. तोपर्यंत, त्या भागात बघ्यांची तोबा गर्दी जमा झाली होती. माझा अवतार तर खूपच विचित्र झाला होता. माझं संपूर्ण शरीर, रक्ताने माखलं गेलं होतं.
त्या खोल दरीतून, मी रस्त्यावर पोहोचताच..
कुलूच्या दिशेने.. समोरून चालत येणाऱ्या दोन महिलांनी मला पाहिलं. आणि, अशा विचित्र अवतारात माझं रक्ताने माखलेलं शरीर पाहून. त्या बसक्या नाकाच्या दोन्ही हिमाचली महिला, चक्कर येऊन जमिनीवर खाली पडल्या. त्यावरून, तुम्ही कल्पना करू शकता. कि, माझी किती भयंकर अवस्था असेल. बघ्यांची गर्दी, फक्त बघायचं काम करत होती. परंतु दुर्दैवाने, त्यातील कोणीही पुढे येऊन, मला आधार किंवा दिलासा दिला नव्हता.

मी.. त्या जमा झालेल्या बघ्यांच्या गर्दीतून तसाच थोडं पुढे चालत गेलो. आणि, रस्त्याच्या कडेला असणाऱ्या एका झाडाखाली बसून. त्या ट्राफिक जाम मधून हळूहळू पुढे निघालेल्या, आणि माझ्याकडे पाहत असणाऱ्या, प्रत्येक कार चालकांना हात जोडून मी मदतीची याचना करत होतो. पण.. त्या गर्दीमध्ये मला एकही ' देव माणूस ' दिसत नव्हता.
कपाळातून वाहणारं रक्त, काही केल्या थांबायचं नाव घेत नव्हतं. माझ्या, हातामधील रुमाल सुद्धा रक्ताने 'किच्च' भिजला होता. आता, मला.. त्याठिकाणी बसून, जवळपास अर्धा तास उलटून गेला होता. पण, मला मदत करायला कोणीच तयार नव्हतं. अगदी हात जोडून सुद्धा. मनात वाटत होतं, आयला.. खरोखर माणुसकी मेली आहे राव.

तेवढ्यात, एकाएकी माझा मोबाईल खणखणला. पुणे महापालिकेत कामाला असणाऱ्या माझ्या मोठ्या वहिनींच्या भावाचा फोन आला होता.
माझ्या मनात शंका आली..
बहुतेक, या अपघाताची बातमी टीव्हीवर झळकली असावी. किंवा, आमच्यातील सुखरूप असणाऱ्या कोणीतरी त्याला फोन तरी केला असावा.
आणि.. माझा नेम अचूक ठरला. नेमकं तेच घडलं. अवघ्या अर्ध्या तासातच अपघाताची हि बातमी टीव्हीवर झळकली होती. आणि, हि भयंकर वार्ता संपूर्ण पुणे शहरात अगदी वाऱ्यासारखी पसरली होती. मला भयंकर दुखापत झाली असताना सुद्धा. मी, विजुशी..
( माझा मेहुणा ) अगदी व्यवस्थितपणे बोललो होतो.

" हो.. दुर्दैवाने आमचा भयंकर अपघात झाला आहे. पण सुदैवाने, मला काही सुद्धा झालं नाहीये..! "
असं, खोटं खोटंच मी त्याला सांगितलं. मी, स्वतः होऊन सवरून खोटं, पण.. अगदी व्यवस्थितपणे बोलत होतो. त्यामुळे, त्याला सुद्धा जरा हायसं वाटलं. त्यानंतर, इच्छा नसताना सुद्धा मी स्वतः माझ्या घरी फोन करून या अपघाताची माहिती कळवली.
मी सुखरूप आहे. हे, समजल्यामुळे माझ्या घरच्यांचा जीव अगदी भांड्यात पडला. कारण, अपघाताची इत्यंभूत माहिती, जी मला सुद्धा माहित नव्हती. ती, त्यांना समजली होती. आणि, रेंज मिळत नसल्याने त्यांना मला फोन सुद्धा करता येत नव्हता.

चला.. जे झालं ते अगदी चांगल्यासाठीच..

त्याठिकाणी मी भयंकर जखमी असताना, मला किंवा आम्हा अपघातग्रस्त व्यक्तींना मदत पोहोचली नाही. पण.. तेथपर्यंत मिडिया पोहोचला होतो.
सांगा, हि अजब गोष्ट आहे कि नाही..!

जो तो.. आमचा हा जखमी तमाशा पाहून पुढे निघून जात होता. तितक्यात, दैवयोगाने माझ्यासमोर एक मारुती कार येऊन थांबली. त्या कारमध्ये, साधारण पस्तीस,चाळीशीतल्या वयाचे दोघेच नवरा बायको होते. मी त्यांना माझे दोन्ही हात जोडले. आणि, अगदी अजीजीने म्हणालो.

" प्लीज.. मुझे हॉस्पिटल मे ले चलो. आपकी, बोहोत बडी मेहेरबानी होगी..! "

माझं एवढं बोलून झालं..
पण.. माझ्या शरीरातील रक्त, संपत चालल्या सारखं मला वाटत होतं. थोडी चक्कर सुद्धा येऊ पाहत होती. पण, मी धीर सोडला नव्हता.
त्या, उभयतांचे उपकार मी कधीच विसरू शकत नाहीत. माणसाच्या रुपात साक्षात परमेश्वरच माझ्या समोर उभा राहिला होता. माझी विनंती स्वीकार करत.
त्यांनी, स्वतःची गाडी रक्ताने खराब होण्याची परवा न करता. मला, मागील सीट वर बसवलं. मी सुद्धा खूप हट्टी.. मी त्यांना, पुन्हा एक विनंती केली. कि, रस्त्यावर आमच्यापैकी अजून कोणी जखमी असेल, तर त्यांना सुद्धा आपल्या कारमध्ये घ्या.

माझ्या विनंतीला मान देत.. त्या व्यक्तीने, रस्त्यावर विव्हळत पडलेल्या माझ्या आणखी तीन सहकार्यांना त्यांच्या गाडीमध्ये घेतलं. आणि, ती गाडी तिथून जवळच असणाऱ्या एका खाजगी रुग्णालयात पोहोचली.
मला अजूनही अगदी स्पष्ट आठवतंय. त्या रुग्णालयाचं नाव " ओयासिस " होतं.
मला मनातून तीव्र भीती वाटत होती. कि, हे रुग्णालय माझ्यासाठी " मृगजळ " ठरू नये म्हणजे मिळवली. आम्हा सर्वांना त्या इस्पितळात नेलं गेलं.
तिथे असणाऱ्या नर्सेसने, मला आणि माझ्या सगळ्या अपघाती मित्रांची सगळी विचारपूस केली. आम्ही सुद्धा, घडलेली सगळी हकीकत त्यांना बयान केली.
त्या नर्सने.. मला एका खुर्चीवर बसवलं. आणि, पहिली माझी संपूर्ण जखम तिने स्वच्छ करून घेतली. जखम स्वच्छ करत असताना. त्या नर्सने मला विचारलं, तुमच्या अंगावर हे पांढरं-पांढरं काय पडलं आहे..?
परंतु, ते पांढरं पावडरी सारखं काय पडलं आहे. ते काही माझ्या लक्षात आलं नाही. तिने, कपाळावरील जखम स्वच्छ करून, त्यावर रक्त थांबण्याचं औषध लाऊन, त्यावर पट्टी बांधली. तरी सुद्धा, जखमेतून थोडं-थोडं रक्त येतच होतं. खूप खोल घाव होता हो. आणि अचानकपणे, मी माझ्या कानामध्ये करंगळी घातली. तर, त्याला लागून रक्त बाहेर आलं. एकतर मी फार चिकित्सक माणूस. मला काही राहवेना, आणि मी त्या नर्सला पुन्हा एकदा आवाज दिला. ती माझ्यासामीप आली. मी तिला माझी अडचण सांगितली. तिने माझा कान तपासला, सगळं रक्त पुसून घेतलं. आणि खात्री झाल्यावर ती मला म्हणाली.

डरो नही... ये सिरके उपर से आया हुवा खून, तुम्हारे कानके अंदर गया था..!

त्या नर्सच्या तोंडून हे सगळं ऐकलं तेंव्हा कुठे माझा जीव भांड्यात पडला. माझ्या मनातील नको ती शंका दूर झाली होती. शेवटी.. बाहेर जाताजाता, ती नर्स मला म्हणाली.. हा अपघात असल्यामुळे, याची पोलीस केस होणार आहे. त्यामुळे आम्ही फक्त प्रथमोपचार देऊ.. तुमच्यावर होणारे बाकी इतर उपचार, सरकारी दवाखान्यातच केले जातील.
आता मला थोडं हायसं वाटत होतं. मी खूप विचार केल्यानंतर, माझ्या अंगावर असणारं ते.. पांढरं- पांढरं काय पडलं होतं ? ते, माझ्या ध्यानात आलं.

ड्रायव्हर आणि क्लीनरच्या.. रोजच्या जेवणाच्या स्वयपाकाचं, ते गव्हाचं पीट होतं..!

ड्रायव्हर केबिनमध्ये, वरील बाजूस असणाऱ्या डिकीमध्ये ठेवलेलं ते गव्हाचं पीठ. अपघाता दरम्यान.. खाली माझ्या अंगावर पडल्यामुळे, ते गव्हाचं पीठ माझ्या पूर्ण चेहेऱ्याला लागलं होतं.
लाल रक्त, आणि.. पांढरं पीट, दोघांची चागलीच रंगसंगती घडून आल्यामुळे, बहुतेक माझा चेहेरा भयंकर चित्र विचित्र दिसत असावा.
बहुदा, त्यामुळेच त्या दोन हिमाचली महिला मला पाहून बेशुद्ध पडल्या असाव्यात.

माझ्यासोबत असणाऱ्या.. इतर तीन मित्रांना सुद्धा बर्यापैकी मुका मार बसला होता. आणि, थोडं फ्रेक्चर सुद्धा झालं होतं. त्यांना सुद्धा, खूप वेदना होत होत्या. दवाखान्यातील नर्सने, जमेल तसे त्यांना प्रथमोपचार दिले. तो पर्यंत, अपघाताच्या घटनास्थळी केमेरा सहित #स्टार_माझा मिडिया पोहोचला होता.
आणि, आम्ही या खाजगी रुग्णालयात दाखल झालो आहोत. हे सुद्धा, कुलूच्या सरकारी इस्पितळात कोणाकडून तरी कळवण्यात आलं होतं. तासा भरात, आम्हाला घेण्याकरिता एक सरकारी रुग्नवाहिका तिथे आली. त्या दवाखान्यातील, डॉक्टरांचे आणि नर्सेसचे आभार मानून आम्ही तेथून निघालो.

आम्हाला, दवाखान्यात घेऊन आलेलं ते दैवी दाम्पत्य. आणि, ती कार मात्र तेथून ताबडतोब निघून गेली होती.
आमचा जीव वाचवण्याच्या धावपळीत,
अनवधानाने आमच्याकडून, त्या उभयतांचे आभार मानायचे राहूनच गेले होते. चुकून माझ्या विनंतीला मान न देता. त्यांनी, आम्हाला इस्पितळात दाखल केलं नसतं.
तर कदाचित,

हे सगळं काही लिहायला, आज.. मी या जगात नसतो..!

क्रमशः

#कुलू_मनाली_२००८ ( भाग :- २ )
=========================

पहाटेचा गार वारा, अंगाला चांगलाच झोंबत होता. झोपेमध्ये उबदार ब्ल्यांकेटच्या बाहेर चुकून जरी पाय आला. कि... ते, थंडगार वातावरण चांगलच जाणवायचं. मग तो पाय पुन्हा ब्ल्यांकेटच्या आत घ्यायचा. आणि पुन्हा एकदा, अंगाची वळकटी करून गुलाबी स्वप्नात रममाण व्हायचं. मनालीच्या, बर्फाळलेल्या पर्वतराजी मधील, हा आमचा शेवटचा मुक्काम होता. उद्या सकाळी, आवराआवर करून आम्हाला दिल्लीकडे रवाना व्हायचं होतं.
पुणे मनपा च्या, कामगार प्रशिक्षण वर्गाची सहल जवळ-जवळ संपल्यात जमा होती.
अमृतसर, चंडीगड, सिमला, कुलू, मनाली, रोहतांग पास फिरून झालं होतं. आणि, आता शेवटचं ठिकाण दिलवालोंकी " दिल्ली " आमची वाट पाहत होतं.

सकाळी लवकरच उठून, अंघोळ उरकून, आमच्या ब्यागा आवरून आम्ही हॉटेलच्या बाहेर येऊन थांबलो. जमाखर्चाचे सगळे हिशोब आटोपले, सरदारजी आणि त्याचा क्लीनर गाडीपाशी तयारच होते. पन्नास सिटर लग्झरी बस मधून, मनाली ते दिल्ली अशा प्रवासाला आमची सुरवात झाली.
सकाळचे साडेदहा वाजले होते. मनाली ते दिल्ली, हे अंतर एकूण ५७० किलोमीटर होतं. आणि, संध्याकाळपर्यंत आम्हाला दिल्लीमध्ये पोहोचायचं होतं. त्या दिवशीच, रात्री बारा वाजेपर्यंत आम्ही दिल्लीमध्ये पोहोचू असा अंदाज होता.
मनालीच्या बर्फाळलेल्या पर्वत रांगा पाहत एकदाचा आमचा प्रवास सुरु झाला. बसमध्ये, सुखकर्ता दुखहर्ता चे सूर घुमू लागलें. नंतर विडीयो वर, "हंगामा" हा हिंदी चित्रपट लावण्यात आला. प्रवास सुरु होऊन, साधारण एक तास झाला असावा. कुलू हे गाव अंदाजे पाच सहा किलोमीटरच्या अंतरावर राहिलं होतं.
एकतर, भयानक असे अरुंद रस्ते. आणि, समोरून येणाऱ्या गाड्यांच्या सुसाट ओवर टेकिंगच्या मस्तीमुळे, आमच्या मोटार चालकाचा गाडीवरील ताबा सुटला. समोरून येणाऱ्या गाडीला रस्ता देण्याकरिता त्याने गाडीचं पुढील एक चाक रस्त्याच्या खाली उतरवलं. तेथील रस्त्या कडेच्या मातीमध्ये बिलकुल दम नव्हता. आमच्या बसचं चाक, जसं त्या रस्त्या खालील मातीवर उतरलं. तशी, आमची बस. ग्यालरीच्या कट्यावर ठेवलेल्या, सिगरेटच्या पाकिटाला टिचकी मारून फेकून द्यावं. तशा पद्धतीने, दरीमध्ये धाड...धाड करीत, गडगडत, दरीमधील झाडं तोडत दीडशे फुट खोल दरीत जाऊन कोसळली. मी स्वतः, ड्रायवरच्या केबिन मध्ये बसलो असल्यामुळे, समोर घडत असलेला हा सगळा " हंगामा " मी उघड्या डोळ्याने पहात होतो.
बस दरीमध्ये कोसळत असताना, माझे डोळे पूर्णपणे मिटले गेले होते. मी माझ्या जगण्याचा विषयच सोडून दिला होता. आणि, बेधडक मृत्यूला सामोरा गेलो होतो. बंद डोळ्यासमोर काळोख आणि त्या किर्रर्र काळोखात फक्त गोल गोल वलयं मला दिसत होती.

धाड..धाड..धाड, आणि नंतर पूर्ण भयाण शांतात..!

त्यानंतर काय झालं ? ते मला सुद्धा आठवत नाही. मी बेशुद्ध होतो ? कि, मृत्यूच दरवाजा ठोठावून परत मागे फिरलो होतो ? ते सुद्धा समजलं नाही. मला जेंव्हा जाग आली, तेंव्हा पाहिलं तर. आमची बस एका भल्यामोठ्या झाडला तिरकी टेकून तिची दोन चाकं हवेत आणि दोन जमिनीवर अशा अवस्थेत अडकून पडली होती. आमची बस, ज्या झाडाला टेकून उभी होती. ते, त्या दरी मार्गामधील भलं मोठं असं शेवटचंच झाड होतं. मला जाग आली तेंव्हा, आमची पूर्ण बस रिकामी होती. त्यात कोणी सुद्धा दिसत नव्हतं. दरीच्या खालच्या बाजूस, बर्फाच्या गारेगार पाण्याच्या नदीचा खळखळता प्रवाह दिसत होता. मनात विचारांची घालमेल सुरु झाली होती. त्या झाडाला, जर हि बस अडकून थांबली नसती तर...?

थेट, त्या नदीमध्येच आम्हा सर्वांना जलसमाधी मिळाली असती..!

मी, कसा बसा बसच्या बाहेर आलो. बाहेर सगळीकडे आरडा ओरड चालू होती. विव्हळन्या, किंचाळण्याचे मोठमोठ्याने आवाज येत होते. खूप भयंकर प्रकार घडला असणार आहे. हे समजायला, मला वेळ लागला नाही. मी त्या अवाजांकडे पूर्णपणे दुर्लक्ष केलं. समोरची भयंकर परिस्थिती पाहून, धसका घेऊन, माझ्या जीवाचं बरं वाईट होण्याची शक्यता नाकारता येत नव्हती. त्यामुळे, मी थोडासा भानावर आलो. आणि, मला जाणवलं कि, माझ्या डोळ्यात काही तरी ओघळतय..
हो.. रक्तच होतं ते. कपाळाच्या थोडंसं वर, डाव्या बाजूचा माझ्या डोक्याचा काही भाग, फाटून बाहेर येऊन खालील बाजूस लोंबत होता. नंतर मी पाहिलं तर..

माझी प्यांट, शर्ट, शूज.. सगळं काही रक्ताने माखलं होतं.

शेवटी मनाची तयारी केली, कारण ह्या जंगलामध्ये लवकर मदत मिळेल असं मला तरी वाटत नव्हतं. डोक्यातून रक्तस्राव वाढतच होता. तशा अवस्थेत, मी ती दरी चढायला सुरवात केली. दुपारी बाराची वेळ, उन्हाचा भयंकर चटका जाणवत होता. रुमालाने, जखम दाबून धरावी. याची सुद्धा, मला शुध्द राहिली नव्हती. मी माझ्याच धूनकित चाललो होतो. पूर्ण जगाचा मला विसर पडला होता.

हा.. 'जीव' वाचवायची संधी मला हातून घालवायची नव्हती.

तितक्यात, एक सहकारी मित्र माझ्या समोर आला. सुदैवाने, त्याला काहीच इजा झाली नव्हती. त्याने आपल्या खिशातील रुमाल काढला, आणि तो माझ्या डोक्यावरील जखमेवर दाबला. खरं तर, त्याने चाचपणीच केली होती. कि, माझ्या डोक्याला पूर्ण भोक वगैरे पडलय कि काय ? कारण, मी अगदी धुनकीमधेच आणि एकटाच चालत निघालो होतो. त्यामुळे त्या मित्राला तसा भास झाला होता. परंतु, सुदैवाने तसं काहीही झालं नव्हतं. मात्र, मला झालेली जखम खूपच खोल होती. फक्त, माझ्या डोक्याची कवटी फुटायचीच काय ते बाकी राहिली होती.
त्या तपासे नावाच्या मित्राने, मला थोडा धीर दिला. आणि, मला सावकाशपणे दरीतून वर जायला सांगितलं.

क्रमशः

#कुलू_मनाली_२००८ ( भाग :- १ )
======================

खालील फोटोमध्ये, ज्यांनी डोक्यावर पांढरा रुमाल घातला आहे.
हे आमच्या, पुणे महापालिकेचे अधिकारी श्री. अरुण खिलारी साहेब आहेत. पूर्वी सुद्धा होते, आणि आजही आहेत. म्हणजे.. आजच्या घडीला आमच्या पुणे मनपा मधील, ढोले पाटील क्षेत्रीय कार्यालयात ते वार्ड ऑफिसर म्हणून कार्यरत आहेत.
( विभागीय क्षेत्रीय सहाय्यक आयुक्त ) त्यांच्या सोबतच, त्यावेळी त्या टीमचे सदस्य असणारे घरडे साहेब, कांबळे साहेब आणि आमच्या बसचा वाहन चालक सुद्धा दिसत आहे.

२००८ साली घडलेल्या अपघातात. आमच्यासोबत हे साहेब सुद्धा होते. आणि, नशीब बलवत्तर असल्यामुळे, त्यावेळी वरील सर्व अधिकारी आणि खुद्द वाहन चालक सुद्धा या अपघातातून सहीसलामत बचावले गेले.

पूर्वी म्हणजे, त्यावेळी.. आमचे साहेब, पुणे मनपा मध्ये कामगार कल्याण अधिकारी होते.
त्यामुळे अर्थातच, आमच्या कुलू मनाली कामगार प्रशिक्षण वर्गाचे ते सर्वेसर्वा आणि मुख्य संयोजक होते. अतिशय मनमिळाऊ आणि मितभाषी असे आमचे हे साहेब आहेत.
मी स्वतः तरी, आजवर यांना कधीही कोणाशी अरेतुरे, किंवा.. रागारागाने बोललेलं पाहिलं नाहीये. आणि, आज सुद्धा त्यांच्या स्वभावात काडीमात्र बदल घडलेला नाहीये. कारण, आज त्यांची पोस्ट जरी थोडी वाढली किंवा बदलली जरी असली. तरी सुद्धा,
आजही ते " कामगार " कल्याणच पाहत असतात. हा माझा वैयक्तिक अनुभव आहे.
कारण.. आजच्या घडीला, मी त्याच्या हाताखाली काम करत आहे. आणि, त्यामुळेच मी त्यांना अगदी चांगल्याप्रकारे ओळखतो.

तर.. त्या अपघात दरम्यान,
अपघात घडल्यावर.. आम्हा सर्व अपघातग्रस्त व्यक्तींना. कुलू येथील एका सरकारी इस्पितळात दाखल करण्यात आलं होतं.
आणि, आमच्यासोबत असणाऱ्या मयत मित्रांना सुद्धा. तिथेच असणाऱ्या, शवागारात ठेवण्यात आलं होतं. पण ते, आम्हाला माहिती नव्हतं. कारण, अपघातात, नेमकं काय घडलं आहे, हे आम्हाला त्यावेळी कळूच दिलं गेलं नव्हतं.

त्यादिवशी.. साधारण, दुपारी बारा वाजण्याच्या सुमारास आमचा अपघात झाला होता. आणि तासाभरातच, हि बातमी स्टार माझा चानलच्या माध्यमातून जगभर पोहोचली होती. नाही म्हणता, आम्हाला त्या सरकारी इस्पितळात दाखल केलं गेलं होतं. सरकारी इस्पितळ म्हणजे, शेवटी सरकारीच ना..!
तर आम्ही, तेथील स्थानिक नागरिकांच्या सहाय्याने तेथे कसेबसे दाखल झालो. आणि नेमकं, आमचे साहेब आणि मी वेगवेगळ्या बेडवर पण अगदी शेजारी-शेजारी तिथे एडमिट होतो.

मी स्वतः ड्रायव्हर असल्याने.. संपूर्ण प्रवासात, म्हणजे अपघात घडेपर्यंत मी ड्रायव्हरच्या केबिनमध्ये बसूनच संपूर्ण प्रवास केला होता. हे खुद्द, आमच्या या साहेबांना सुद्धा माहिती आहे.
त्यामुळे अर्थातच, त्या बसच्या ड्रायव्हर आणि क्लीनरशी माझी खासी ओळख झाली होती.

अपघात घडल्यानंतर, तिसऱ्या दिवशी अठ्ठावीस तारखेला..
सकाळी आठ वाजता, आम्हा अपघातग्रस्त व्यक्तींना पुण्याला घेऊन जाण्यासाठी आमच्या पुणे मनपाच्या अधिकारी वर्गाने, आणि त्याकाळी कार्यरत असणाऱ्या प्रवीणसिंह परेदशी नामक आयुक्तांच्या आदेशानुसार.
स्पेशल, एक चार्टर्ड विमान आमच्या दिमितीला खास कोलकाता ते कुल पर्यंत मोकळं मागवलं होतं. आणि तिथून पुढे आम्हाला घेऊन ते विमान पुण्याला येणार होतं. आणि.. हा सगळा खर्च आमच्या पालिकने खास, आम्हा कर्मचारी वर्गासाठी केला होता. जास्तीचं सांगत नाही, यातच सर्व काही आलं. पुणे मनपाच्या या दिव्य कामगिरीसाठी मी स्वतः तरी, त्यांचा अत्यंत आभारी आहे.

तर.. सत्तावीस तारखेच्या रात्री आठ वाजता. आमच्यासोबत त्या अपघातातून बचावेलेले, ड्रायव्हर आणि क्लीनर माझा शोध घेत-घेत मी एडमिट असणाऱ्या वार्ड पर्यंत आले.
ते.. खास कारण म्हणजे,
कारण.. ते दोघे सुद्धा, या अपघातातून सहीसलामत बचावले होते. नाही म्हणता त्यांना सुद्धा दुखापत झाली होती. पण त्यांचा जीव वाचला होता.
आणि, आम्ही उद्या पुण्याला जाणार आहोत. हे सुद्धा, त्यांना समजलं होतं. आणि, त्यांना सुद्धा उद्या इस्पितळातून घरी सोडण्यात येणार होतं.
त्यामुळे, उभ्या जन्मात, आम्ही पुन्हा कधी भेटू किंवा नाही. असं समजून, ते खास मला भेटायला आले होते. ते दोघेही माझ्यासमोर आले. आणि ते, माझ्यासमोर हात जोडून उभे होते,

आणि.. त्या भेटीदरम्यान, तो सरदार ( पंजाबी ) ड्रायव्हर मला म्हणाला..!

सॉरी पाई, ( पंजाबी उच्चार भाई ) मुझसे बहोत बडी भूल हो गयी. हो सके तो मुझे मार कर दो.

त्यावेळी.. मी तर अगदी अत्यवस्थ होतो. कारण.. माझ्या पाच बरगड्या, डावा खांदा, दोन्ही गुडघे फ्रॅक्चर झाले होते.आणि डोक्यावरील ती जीवघेणी जखम मला काहीच सुचू देत नव्हती.
आणि, ह्या सगळ्या व्याधी आजही माझ्यासोबत आहेत. त्यावेळी, मला भेटून झाल्यावर..
माझ्या शेजारच्या खाटेवर असणाऱ्या आमच्या साहेबंना सुद्धा हे दोघे हात जोडून विचारपूस करत त्याची माफी मागत होते.
कारण त्यावेळी, आमच्या साहेबांच्या कंबरेला आणि पाठीला जबरी दुखापत झाली होती. त्यामुळे त्यांना सुद्धा कोणत्याही प्रकारची हालचाल करता येत नव्हती. ते सुद्धा अगदी भयंकर जायबंदी झाले होते. आणि सोबतच, इतर विचारांनी सुद्धा ते खूप त्रस्त होते.
शेवटी, जबाबदारी नावाची गोष्ट. अधिकारी वर्गाला कायम चिटकून असतेच. आणि, ते सुद्धा त्याला आपलं कर्तव्य मानतात. हा खरोखर त्यांच्या मनाचा मोठेपणा मानला गेला पाहिजे.
पण त्यावेळी.. आमचे साहेब खूप रागात होते. कारण, ट्रीपला असणाऱ्या सगळ्या कर्मचारी लोकांची जाबाबदारी त्यांच्यावर होती. आणि नेमकं काय घडलं आहे ते आम्हाला जरी माहित नसलं, तरी ते सगळं काही साहेबांना माहिती होतं.

आणि शेवटी..कधी नाही ते, शेवटी त्यांचा राग उफाळून आलाच..

आणि रागाच्या भरात.. त्यांनी त्या ड्रायव्हरला, रागारागाने बरच आणि खूप काही बोलले.
साहजिक आहे.. काही ठिकाणी, व्यक्ती स्वतःला कंट्रोल करू शकत नाही. कारण.. या साहेबांना तर, पूर्ण टीम हाताळायची होती. आणि, पुण्यात गेल्यावर एक जबाबदार अधिकारी म्हणून. सगळ्या प्रश्नांना तोंड सुद्धा द्यायचं होतं. पण काय आहे...
शेवटी.. अपघात काही ठरवून होत नाही. आणि ते स्वतः सुद्धा अपघातग्रस्त सुद्धा होते.
कदाचित त्यामुळेच, त्याला " अप " " घात " असं म्हंटल गेलं आहे. शेवटी, नियतीपुढे आपण सगळे अगदी हतबल आहोत. हे त्यावेळी, मला पुन्हा एकदा पाहायला मिळालं.

क्रमशः