माझ्या सरकारी नोकरीतील दहाएक वर्षांचा काळ, हा.. पुणे स्टेशन परिसरातील भागात गेल्याने. त्या भागात घडणाऱ्या, विविध प्रकारच्या लुटमारीच्या घटना मला सातत्याने पाहायला मिळाल्या. त्यातील काही विशेष घटना, मी क्रमशः तुम्हाला सांगू इच्छित आहे.

पुणे स्टेशन परिसरात, अतिक्रमण होऊ नये म्हणून. त्या भागात आम्ही फिक्स पॉईंट लाऊन घ्यायचो. दिवसभर, त्या परिसरात पेट्रोलिंग करत काही वेळानंतर एका ठराविक ठिकाणी आम्ही थांबून घ्यायचो. हे असं अधूनमधून चालूच असायचं.

दुपारची वेळ होती. मी माझ्या गाडीमध्ये पुस्तक वाचत बसलो होतो. पुस्तक वाचून थोडा कंटाळा आला म्हणून आसपासच्या बाजूस थोडं निरीक्षण करत असताना. अचानक एक अप्रिय घटना माझ्या नजरेस दिसली.

अंदाजे साठी ओलांडलेला एक सभ्य दिसणारा गृहस्थ, रस्त्याने निघाला होता. दुपारची वेळ असल्याने, रस्त्यावर वर्दळ थोडी कमीच होती. तो वृद्ध व्यक्ती माझ्या गाडीपासून थोडा पुढे निघून गेला. आणि लागलीच, त्याच्या पाठोपाठ वीसेक वर्षांचा एक मुलगा आला. त्या मुलाने, म्हाताऱ्याला पकडलं. आणि काहीच कारण नसताना त्याला मारायला सुरवात केली. हा प्रकार मला काही समजला नाही. माझ्या गाडीत असणारे सगळे कर्मचारी, जेवण करायला गार्डनमध्ये गेले होते. त्यामुळे मी एकटा या भांडणात पडू शकत नव्हतो.

म्हाताऱ्याला तर काहीच समजत नव्हतं, कि हा नेमका काय प्रकार घडतोय..? तितक्यात, त्या मुलाच्या पाठोपाठ आणखीन एक मुलगा तिथे आला, आणि पहिल्या मुलाला म्हणाला..!

- क्या हो गया रे..? तर, तो पहिला मुलगा म्हणाला,
- अरे, इसने मेरे बहेन को छेडा..!

असं म्हणताच.. त्या मुलाने सुद्धा, त्या म्हाताऱ्याला दोन झापड्या लगावल्या. तो म्हातारा त्यांना हात जोडून सांगत होता. मी काही केलं नाहीये, पण ती मुलं काही ऐकायलाच तयार नव्हती. नंतर त्यातील एका मुलाने, त्या म्हाताऱ्या व्यक्तीचे दोन्ही हात मागील बाजूस घट्ट धरून ठेवले. आणि दुसऱ्या मुलाने, त्या व्यक्तीच्या पँटचे खिसे चाचपायला सुरवात केले. आणि नेमका त्या म्हाताऱ्याच्या खिशातून त्यांना पैशाचा भलामोठा गठ्ठा सापडला. तसं त्यांनी, त्या म्हाताऱ्याला जोरात एक लात घातली. तो म्हातारा खाली पडला. आणि अगदी चपळाईने पलीकडच्या बाजूला एक रिक्षा आली. आणि हि दोन्ही मुलं पटकन त्या रिक्षात बसली, आणि त्यांनी तेथून पोबारा केला. हा सगळा प्रकार, फक्त एका मिनिटात घडला आणि संपला सुद्धा.

हा प्रकार घडत असताना, त्या रोडवरून बरीच लोकं येजा करत होते. पण त्यातील कोणीही त्यांना हटकायचा प्रयत्न केला नाही. माझ्यासाठी हा सगळा प्रकार अगदी नवीन होता. काय करावं मला समजत नव्हतं. शेवटी धीर एकवटून, मी गाडीच्या खाली उतरलो. आणि त्या वृद्ध व्यक्तीला उचलून उभं केलं. माझ्या गाडीत असणारं पाणी मी त्याला पाजलं. त्यावेळी नकळत, मला त्या व्यक्तीच्या तोंडाचा वास आला. तो व्यक्ती थोडीशी दारू प्यायला होता. त्या म्हाताऱ्याने, अगदी विनम्रतेने मला हात जोडले, आणि कोणतीही तक्रार न करता तो पुढे निघून गेला.
घडला प्रकार पाहून, माझ्या डोक्यात अगदी मुंग्या पडल्या होत्या, हा वाटमारीतला नेमका कोणता प्रकार असावा..? तेही अगदी दिवसा ढवळ्या..!

काही वेळानंतर, दुरूनच हे सगळं पाहत असणारा त्या भागातील एक जुना जाणकार व्यवसायिक माझ्याकडे आला. त्या व्यक्तीला, सगळे लोकं डॉक्टर म्हणायचे. कारण, पूर्वी तो व्यक्ती ससून हॉस्पीटल मध्ये डॉक्टरच्या हाताखाली कामाला होता.
डॉक्टर मला म्हणाला..
कुंभार साहेब, हे सगळं बघून तुम्हाला खूप वाईट वाटलं असेल नाही..! मी हो म्हणालो.. त्यावर डॉक्टर म्हणाला,

" आज तुम्ही हे पाहिलंय. इथून पुढे असलं काही पहायचं सुद्धा नाही. आणि यांच्या मध्ये सुद्धा पडायचं नाही. हि सगळी गर्दुल्ली मंडळी आहेत. नशेसाठी हि लोकं कोणत्याही थराला जातात. त्यांच्या कामात अडथळा आल्यावर ते कोणतंही कृत्य करायला मागेपुढे पाहत नाहीत. "

- मी डॉक्टरला म्हणालो, काय करतील काय ते..?

डॉक्टर म्हणाला.. " ते दुसरं तिसरं काही करत नाहीत. आपल्या तोडावर ब्लेडच्या पात्याने उभा वार करतात, आणि पळून जातात. तोंडावर झालेल्या वाराला टाके सुद्धा घालता येत नाहीत. आणि ती जखम लवकर भरून सुद्धा येत नाही. आपला चेहेरा खूप कुरूप होऊन जातो. रोज आरशात तोंड बघताना, आपल्याला त्या दिवशीची गोष्ट आठवते. आणि आपण स्वतःला कोचत बसतो.
या लोकांसाठी अशा गोष्टी फार किरकोळ असतात. ते नशेच्या पूर्णपणे आहारी गेलेले असतात. जेलच्या वाऱ्या त्यांच्यासाठी काही नवीन नसतात. त्यांचं नेहेमीच आतबाहेर चालू असतं. त्यामुळे, कितीही वाईट वाटलं तरी, तुम्ही या फंदात कधीही पडू नका..! "

आज.. ती डॉक्टर नामक व्यक्ती हयात नाहीये. आम्ही त्यांचे चालू धंदे बंद करायचो. त्यांच्या मनात आमच्या विषयी राग असायचा. पण आम्ही तरी काय करणार..? तो आमच्या नोकरीचा एक भाग होता.
हे सगळं डॉक्टरला समजत होतं. परंतु माझ्या विषयीची त्याच्या अंगातील माणुसकी बिलकुल कमी झाली नव्हती. त्यामुळे अशा बिकट प्रसंगत सुद्धा त्याने मला योग्य तेच मार्गदर्शन केलं होतं.

त्यामुळे.. तुमच्या पैकी कोणीही. तरुण असो किंवा वृद्ध, पुणे स्टेशन परिसरात पैशाची पाकिटं तुम्ही कधीही बाहेर काढू नका. जेणेकरून तुमच्याकडे किती पैसे आहेत, हि कोणाला समजणार नाही. प्रवास करण्यासाठी तिकिटाचे अगदी मोजकेच पैसे वरच्या खिशात ठेवत चला. त्या परिसरात अनोळखी व्यक्तींशी संभाषण टाळा. नाहीतर, तुमच्यावर सुद्धा असा जीवघेणा प्रसंग गुदरण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.